Già hóa dân số: Cần ngay chính sách thích ứng hiệu quả

(NB&CL) Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), Việt Nam là một trong các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Cho dù già hóa dân số là hệ quả tất yếu của việc mức sinh ngày càng thấp, tuổi thọ ngày càng cao, tuy nhiên, nếu không có ngay những chính sách thích ứng hiệu quả mang tầm quốc gia, thì những hệ luỵ của việc già hoá dân số là không thể lường hết được. Trên Diễn đàn Kỳ họp Quốc hội thứ 8, khoá XV vừa qua, đã có ý kiến về việc từ năm 2025 phải xây dựng khung chính sách quốc gia về phòng, chống già hóa dân số và điều chỉnh tỷ suất sinh thay thế, xem đây là vấn đề mang tính chất chiến lược.

“Trong khi các nước phát triển mất nhiều thập kỷ, có nước hàng thế kỷ, mới chuyển đổi từ giai đoạn già hóa dân số sang giai đoạn dân số già thì ở Việt Nam chỉ khoảng 26 năm” - đó là chia sẻ của ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) trước thực trạng “đổi màu” trên bản đồ dân số Việt Nam.

Theo Cục Dân số, hơn 60 năm qua, tỷ lệ tăng dân số Việt Nam giảm mạnh, từ mức rất cao là 3,9% (năm 1960) xuống còn 1,14% (2019) và 0,95% (năm 2021). Còn Tổng cục Thống kê dự báo, ở phương án mức sinh trung bình, đến năm 2069, tỷ lệ tăng dân số bình quân Việt Nam sẽ về 0. Dự kiến, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2036, chuyển từ xã hội “già hóa” sang xã hội “già”. Đến năm 2049, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên sẽ chiếm 25% hoặc 65+ trên 20% tổng dân số, Việt Nam trở thành xã hội siêu già.

gia hoa dan so can ngay chinh sach thich ung hieu qua hinh 1

Còn ở phương án mức sinh thấp, 35 năm nữa, Việt Nam sẽ đối mặt với thực tế tỷ lệ tăng dân số ở mức âm. Thậm chí, hồi năm 2023, Liên Hợp Quốc đã từng cảnh báo đến năm 2500 dân số Việt Nam chỉ còn 3,6 triệu người, bằng số dân tỉnh Nghệ An hiện nay, nếu mức sinh tiếp tục giảm và nếu không duy trì được mức sinh thay thế và tiếp diễn mức sinh thấp, đến năm 2700, dân số Việt Nam sẽ chỉ còn vài chục nghìn người.

Nhìn rộng ra thế giới, giá hoá dân số chẳng phải là thực trạng của riêng Việt Nam, thậm chí đã là thực tế toàn cầu, là vấn đề mà rất nhiều quốc gia đang phải đau đầu đối mặt. Báo cáo Xã hội Thế giới của Liên Hiệp Quốc từng nhận định: “Già hóa dân số là một xu hướng toàn cầu rõ ràng của thời đại chúng ta và một trong số những thách thức chính đối với các quốc gia có dân số già là đảm bảo nền kinh tế có thể hỗ trợ nhu cầu tiêu dùng của số lượng người già ngày càng tăng”. Còn nguyên Tổng Thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon từng cảnh báo: “Ảnh hưởng về kinh tế và xã hội của hiện tượng già hóa dân số có ý nghĩa vô cùng quan trọng, không chỉ tác động tới cá nhân người cao tuổi và gia đình họ, mà còn có tác động rộng hơn tới toàn xã hội và cộng đồng toàn cầu theo những cách thức chưa từng có”.

Tuy nhiên, với Việt Nam, những ảnh hưởng của thực trạng già hoá dân số sẽ còn mạnh mẽ hơn rất nhiều quốc gia bởi như đã nói Việt Nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ già hoá dân số quá nhanh. Theo các chuyên gia, với thời gian “già hóa” quá ngắn, nền kinh tế còn đang phát triển, không những xã hội thiếu lao động mà còn nảy ra yêu cầu tăng hệ thống an sinh trong khi đó, Việt Nam chưa kịp chuẩn bị các mạng lưới an sinh xã hội phù hợp để đón một xã hội nhiều người già.

Cụ thể, như ý kiến của TS. Phạm Vũ Hoàng - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, Bộ Y tế, ngoài việc làm suy giảm tăng trưởng lực lượng lao động, dân số già có xu hướng sử dụng nhiều dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe hơn, gây sức ép lớn với hệ thống y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân của quốc gia. Chi phí trung bình để chăm sóc sức khỏe cho một người cao tuổi bằng 7-8 lần chi phí trung bình chăm sóc sức khỏe cho một người trẻ tuổi, vì vậy, với số lượng người già tăng lên, hệ thống lương hưu và an sinh xã hội sẽ phải đối mặt với một áp lực lớn, chi tiêu công tăng để hỗ trợ người già không có nguồn thu nhập và các chương trình hỗ trợ khác.

Còn TS. Đoàn Hữu Bảy - Chánh Văn phòng Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam thì cho biết: “Các nghiên cứu về người cao tuổi cũng đã chỉ ra trong tương lai với tốc độ già hóa vào nhóm nhanh nhất thế giới thì trong tương lai, người cao tuổi Việt Nam cùng lúc đối mặt với khó khăn về nhà ở, chăm sóc y tế và an sinh xã hội. Hơn nữa khi tuổi thọ tăng lên thì đối với nhóm hưởng lương hưu cũng kéo dài hơn, tạo áp lực đối với hệ thống y tế và quỹ lương hưu”.

Dù vậy, cũng theo nhiều chuyên gia, già hóa dân số, ở một khía cạnh khác là minh chứng cho thành công về các thành tựu kinh tế, xã hội, y tế và kiểm soát bệnh tật. Thậm chí, như nhìn nhận của PGS.TS Tạ Minh Tuấn - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, chúng ta cần nhìn nhận già hóa dân số không chỉ ở mặt nguy cơ mà còn cần tiếp cận theo hướng sẽ mang lại cơ hội đáng kể cho phát triển bền vững gắn liền với sự tham gia tích cực của người cao tuổi.

Vì thế, điều quan trọng nhất lúc này là cần có những chính sách thích ứng cấp bách, hiệu quả để thích ứng với già hoá dân số. Về vấn đề này, PGS-TS Lê Hải Bình - Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, từ việc dẫn số liệu của Cục Bảo trợ xã hội, Bộ LĐTB-XH, hiện mới có khoảng 39% người cao tuổi được hưởng lương hưu, bảo hiểm xã hội, chính sách đối với người có công và trợ cấp xã hội; 61% còn lại sống dựa hoàn toàn vào thu nhập không cao và không thường xuyên, chủ yếu từ sản xuất nông nghiệp và phụ thuộc vào con cháu… đã khuyến nghị, đây là một số đặc điểm cơ bản, quan trọng nên được xem xét khi xây dựng các chính sách và chương trình ứng phó với quá trình già hóa dân số nhanh ở Việt Nam để bảo đảm công bằng cho tất cả các nhóm tuổi, hướng đến phát triển bền vững.

TS. Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội, thì cho rằng, cần sớm hoàn thiện, phát triển hệ thống an sinh xã hội tích hợp, đa tầng và hiện đại, chủ động thích ứng với già hóa dân số nhanh. Theo đó, hoàn thiện thể chế, chính sách an sinh xã hội theo hướng chủ động, tích hợp, có sự điều phối và liên kết giữa các hợp phần bảo hiểm xã hội, bảo trợ xã hội và việc làm; hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; từng bước xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe dài hạn cho người cao tuổi...

gia hoa dan so can ngay chinh sach thich ung hieu qua hinh 2

Tại phiên thảo luận chiều 4/11/2024 của kỳ họp thứ 8 mới đây, Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung chỉ rõ cần chú trọng hai vấn đề lớn. Cụ thể, từ năm 2025 phải xây dựng khung chính sách quốc gia về phòng, chống già hóa dân số và điều chỉnh tỷ suất sinh thay thế. Đây là vấn đề rất quan trọng, có tính chất chiến lược.

Nói như Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) Phạm Vũ Hoàng, cho biết kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nếu quốc gia nào chủ động thích ứng, đi trước một bước về đổi mới tư duy, ban hành cơ chế, chính sách có tính mở đường, thì sẽ phát huy được tiềm năng nguồn lực người cao tuổi, bảo đảm an sinh xã hội bền vững. Vì thế, trong những bước phát triển đột phá phía trước của đất nước, không thể thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng với những chính sách thấu đáo, toàn diện mang tính thích ứng cao với hiện thực già hoá dân số. Có đầy đủ sự chuẩn bị, già hóa dân số có thể mang đến nhiều cơ hội cho Việt Nam trên hành trình phát triển mới trong kỷ nguyên mới.

Hà Anh

Xem thêm

Tương lai đất nước bắt đầu từ người lao động hôm nay

Tương lai đất nước bắt đầu từ người lao động hôm nay

(CLO) Trong nhiều thập niên qua, người lao động Việt Nam từng đối mặt với không ít biến động của nền kinh tế. Nhưng có lẽ chưa bao giờ câu chuyện tương lai nghề nghiệp lại được đặt ra rõ ràng như hôm nay, khi trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và chuyển đổi số đang làm thay đổi cách con người làm việc và tạo ra giá trị. Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một nhiệm kỳ đại hội.

 Hà Nội thu phí vào nội đô từ năm 2028: Cần lộ trình dài hơi và các giải pháp hỗ trợ đi kèm

Hà Nội thu phí vào nội đô từ năm 2028: Cần lộ trình dài hơi và các giải pháp hỗ trợ đi kèm

(NB&CL) Hà Nội một lần nữa đưa kế hoạch thu phí phương tiện giao thông vào nội đô với lộ trình bắt đầu từ Vành đai 1 vào năm 2028 với kỳ vọng “công cụ kinh tế” sẽ giúp điều tiết giao thông và thúc đẩy người dân chuyển sang phương tiện công cộng. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, việc nghiên cứu thu phí phương tiện vào nội đô cần được đánh giá toàn diện cả ở góc độ giao thông, kinh tế lẫn tác động xã hội.

Một năm triển khai chính quyền 3 cấp: Từ “sắp xếp xong” đến “vận hành tốt”

Một năm triển khai chính quyền 3 cấp: Từ “sắp xếp xong” đến “vận hành tốt”

(NB&CL) Một năm trước, mô hình tổ chức mới của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương chính thức đi vào vận hành sau cuộc sắp xếp quy mô lớn nhất trong nhiều thập niên. Hàng loạt đơn vị hành chính được tổ chức lại, nhiều cơ quan được hợp nhất, hàng nghìn đầu mối được tinh gọn, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên phạm vi cả nước.

Bảo vệ thế hệ trẻ trước những cạm bẫy trên không gian mạng

Bảo vệ thế hệ trẻ trước những cạm bẫy trên không gian mạng

(CLO) Chưa bao giờ internet và mạng xã hội có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống con người như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ ai cũng có thể học tập, giải trí, kết nối bạn bè và tiếp cận kho tri thức toàn cầu. Không gian mạng đã mở ra nhiều cơ hội phát triển trong thời đại số.

Xăng E10 và định hướng tăng trưởng xanh của nền kinh tế!

Xăng E10 và định hướng tăng trưởng xanh của nền kinh tế!

(NB&CL) Từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E10 sẽ chính thức được phân phối trên toàn quốc theo lộ trình của Bộ Công Thương. Việc các doanh nghiệp xăng dầu đồng loạt chuyển sang kinh doanh xăng sinh học E10 cho thấy, quá trình chuyển đổi năng lượng xanh ở Việt Nam đang từng bước thích ứng với xu hướng phát triển bền vững, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Nếu phát triển tốt nhiên liệu sinh học, Việt Nam không chỉ có thêm một giải pháp giảm phát thải mà còn mở ra dư địa cho nông nghiệp nguyên liệu, công nghiệp chế biến và xu hướng kinh tế tuần hoàn.

Xăng E10: 14 năm chuẩn bị và bài toán đồng thuận xã hội

Xăng E10: 14 năm chuẩn bị và bài toán đồng thuận xã hội

(NB&CL) Xăng E10 sẽ chính thức được triển khai trên toàn quốc từ ngày 1/6/2026 theo đúng lộ trình được Chính phủ hoạch định từ hơn một thập niên trước. Nhưng điều khiến dư luận tranh luận những ngày qua không chỉ là một loại nhiên liệu mới, mà là cách một chủ trương đúng được đưa vào đời sống. Bởi kinh nghiệm cho thấy, một chính sách có thể được chuẩn bị rất kỹ trên giấy tờ, nhưng chỉ thực sự thành công khi người dân hiểu, tin và sẵn sàng đồng hành cùng nó.

Xây dựng xã, phường XHCN: Đưa những giá trị tốt đẹp vào đời sống hằng ngày

Xây dựng xã, phường XHCN: Đưa những giá trị tốt đẹp vào đời sống hằng ngày

(CLO) Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa đang được đặt ra như một bước phát triển mới trong tư duy quản trị ở cơ sở. Theo PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đây là thời điểm “chín muồi” để đưa những giá trị của chủ nghĩa xã hội đi vào đời sống bằng những thay đổi cụ thể mà người dân có thể nhìn thấy, cảm nhận được mỗi ngày.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường bảo vệ tác quyền trên môi trường số

Hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường bảo vệ tác quyền trên môi trường số

(NB&CL) Hàng loạt vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan bị khởi tố hình sự đánh dấu bước chuyển mạnh trong câu chuyện bản quyền tại Việt Nam. Động thái của Bộ Công an được xem là cú đánh trực diện vào tư duy “xài chùa” vốn tồn tại dai dẳng trong môi trường giải trí và nội dung số.

Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến khát vọng hùng cường của dân tộc

Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến khát vọng hùng cường của dân tộc

(CLO) Tháng Năm lại về. Những con đường bắt đầu nhiều hơn sắc đỏ của cờ hoa. Những bài hát về Bác lại vang lên từ các ô cửa nhỏ, từ loa phát thanh trong mỗi khu dân phố, từ những chương trình truyền hình buổi tối. Có điều, năm nay, cảm xúc về ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh dường như đến theo một cách khác.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết” trong giai đoạn phát triển mới của đất nước

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết” trong giai đoạn phát triển mới của đất nước

(CLO) Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết – Thành công, thành công, đại thành công”. Đó không chỉ là lời hiệu triệu cách mạng, mà còn là kết tinh sâu sắc tư tưởng chính trị, triết lý nhân văn và tầm nhìn chiến lược của Người về sức mạnh của dân tộc Việt Nam.

Không có ngoại lệ cho người nổi tiếng

Không có ngoại lệ cho người nổi tiếng

(CLO) Thông tin ca sĩ Miu Lê bị Công an Thành phố Hải Phòng khởi tố, bắt tạm giam để điều tra hành vi “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” thêm một lần nữa đặt ra những suy ngẫm về trách nhiệm xã hội của người nổi tiếng. Dù vụ việc vẫn đang trong quá trình điều tra và chờ kết luận chính thức từ cơ quan chức năng, song việc một nghệ sĩ nổi tiếng vướng vòng lao lý cũng đủ gióng lên hồi chuông cảnh báo về lối sống lệch chuẩn, về ý thức thượng tôn pháp luật của một bộ phận nghệ sĩ hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, giải trí hiện nay.

Nỗi bất an phía sau những lọ thuốc nhỏ mắt bị thu hồi

Nỗi bất an phía sau những lọ thuốc nhỏ mắt bị thu hồi

(CLO) Dung dịch nhỏ mắt, hay thứ người ta vẫn quen gọi đơn giản là “thuốc nhỏ mắt” vốn từ lâu được mặc nhiên xem là sản phẩm có thể đưa thẳng vào đôi mắt, nơi nhạy cảm và mong manh nhất của cơ thể. Nhưng khi một lô thuốc bị thu hồi vì không đạt chỉ tiêu độ trong, câu chuyện không còn chỉ là lỗi kỹ thuật của nhà sản xuất, mà là lời cảnh báo rằng, không phải thứ gì mang tên thuốc nhỏ mắt cũng có thể yên tâm nhỏ vào mắt.

“Nghe dân”, gần dân và bước chuyển mình của Mặt trận

“Nghe dân”, gần dân và bước chuyển mình của Mặt trận

(NB&CL) Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ) có lẽ là một trong những kỳ Đại hội đặc biệt nhất nhiều năm trở lại đây. Không chỉ vì diễn ra vào thời điểm đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với hàng loạt thay đổi lớn về tổ chức bộ máy, mô hình quản trị và yêu cầu tăng trưởng, mà còn bởi chính Đại hội này cho thấy một sự thay đổi khá rõ trong cách Mặt trận nhìn về vai trò của mình.

Điều đáng tiếc nhất khi một bộ phận người nổi tiếng sống buông thả

Điều đáng tiếc nhất khi một bộ phận người nổi tiếng sống buông thả

(CLO) “Lại thêm một nghệ sĩ dính ma túy”. Có lẽ đó là câu xuất hiện nhiều nhất trên mạng xã hội sau thông tin ca sĩ Miu Lê (tên thật là Lê Ánh Nhật) bị bắt để điều tra hành vi sử dụng trái phép chất ma túy. Điều lạ là vụ việc ồn ào thật, tranh cãi cũng dữ dội thật, nhưng cảm giác sốc thì dường như không còn bao nhiêu.

Định hướng cho thế hệ trẻ

Định hướng cho thế hệ trẻ

(CLO) Mỗi mùa hoa phượng nở cùng với cái nóng oi ả đầu hè cũng là lúc nhiều gia đình bước vào những tháng ngày thấp thỏm, lo âu vì các kỳ thi lớp 10, thi tốt nghiệp trung học phổ thông và kỳ tuyển sinh đại học. Cái nóng ngoài trời dường như càng thêm ngột ngạt bởi không khí thi cử. Từ trong các lớp học đến những bữa cơm gia đình, câu chuyện điểm số, trường lớp, đỗ hay trượt luôn hiện diện như một áp lực vô hình bao trùm lên cả học sinh lẫn cha mẹ.

Sân bay Dubai. Ảnh: DXB

Khi yêu cầu “gần dân, sát dân” trở thành thước đo đổi mới

(NB&CL) Từ ngày 11 đến 13/5/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội), Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI sẽ chính thức diễn ra với sự tham dự của hơn 1.300 đại biểu, đại diện cho các tầng lớp nhân dân, các dân tộc, tôn giáo, kiều bào và các tổ chức thành viên trong và ngoài nước.

Nỗi đau mang tên bạo hành trẻ em

Nỗi đau mang tên bạo hành trẻ em

(CLO) Có những đứa trẻ chưa kịp hiểu thế nào là cuộc đời đã sớm học cách sợ hãi người lớn. Có những đứa trẻ chưa thuộc hết bảng chữ cái nhưng đã quen với tiếng quát tháo, tiếng đồ vật ném xuống nền nhà, tiếng chân người lớn đi về phía mình trong tâm trạng bất an. Và có những đứa trẻ, như cháu bé 4 tuổi ở phường Phú Diễn vừa qua, đã rời khỏi thế giới này ngay trong chính gia đình – nơi lẽ ra phải là chỗ bình yên nhất.

Cỡ chữ bài viết: