Trong đời sống hiện đại, văn nghệ sĩ không chỉ là người biểu diễn hay tạo ra các sản phẩm nghệ thuật. Với sức ảnh hưởng lớn từ truyền thông và mạng xã hội, họ có khả năng định hướng thị hiếu, tác động tới nhận thức, lối sống và hành vi của công chúng, đặc biệt là thanh thiếu niên. Vì thế, xã hội luôn đặt kỳ vọng ở nghệ sĩ không chỉ ở tài năng mà còn ở nhân cách, trách nhiệm công dân và chuẩn mực đạo đức.
Bởi vậy, mỗi hành vi lệch chuẩn của người nổi tiếng không còn là câu chuyện cá nhân. Nó có thể tạo ra tác động tiêu cực tới cộng đồng, làm xói mòn niềm tin xã hội, ảnh hưởng xấu tới giới trẻ - những người dễ bị tác động bởi thần tượng. Khi một nghệ sĩ sa vào ma túy, cờ bạc, bạo lực, phát ngôn phản cảm hay các hành vi vi phạm pháp luật khác, điều khiến công chúng thất vọng không chỉ là sự sa ngã của một cá nhân, mà còn là sự đổ vỡ của một hình mẫu từng được ngưỡng mộ.
Đáng lo ngại hơn, một bộ phận người nổi tiếng hiện nay dường như đang nhầm lẫn giữa cá tính nghệ thuật với việc bất chấp chuẩn mực xã hội. Những phát ngôn “gây sốc”, livestream phản cảm, hình ảnh khoe lối sống buông thả, thậm chí cổ súy cho hành vi lệch chuẩn được tung lên mạng xã hội nhằm gây chú ý, câu tương tác. Có người coi đó là “chất riêng”, là cách tạo dựng tên tuổi, nhưng thực tế, những biểu hiện ấy đang góp phần tạo ra sự lệch lạc trong nhận thức của một bộ phận giới trẻ.
Nguy hiểm hơn, người nổi tiếng lại thường là “thần tượng” của thanh thiếu niên. Với nhiều bạn trẻ, thần tượng không chỉ là người để yêu mến mà còn là hình mẫu để học theo. Khi những hành vi phản cảm, lối sống lệch chuẩn được bao biện bằng hai chữ “cá tính”, không ít người trẻ sẽ nhìn nhận sai lệch về giá trị sống, thậm chí bắt chước làm theo. Mỗi hành vi tiêu cực có thể chỉ như một “giọt nước”, nhưng nhiều giọt nước cộng lại có thể tạo thành “cơn lũ” của sự xuống cấp về văn hóa và đạo đức xã hội.
Không thể phủ nhận môi trường giải trí luôn tồn tại nhiều áp lực, cám dỗ và cạnh tranh khốc liệt. Ánh hào quang sân khấu, sự tung hô của đám đông hay sức ép duy trì độ nổi tiếng đôi khi khiến con người dễ đánh mất bản thân. Nhưng đó không thể là lý do để bao biện cho hành vi vi phạm pháp luật hay chuẩn mực đạo đức.
Trong một xã hội thượng tôn pháp luật, mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, bất kể họ là ai hay nổi tiếng đến đâu. Danh tiếng không phải “tấm lá chắn” để ưu tiên. Trái lại, càng là người nổi tiếng, càng phải ý thức rõ trách nhiệm giữ gìn hình ảnh và hành vi của mình, bởi phía sau họ là hàng triệu người theo dõi, yêu mến và học theo.
Thực tế cho thấy dư luận xã hội hiện nay ngày càng tỉnh táo và nghiêm khắc hơn trước các hành vi lệch chuẩn của người nổi tiếng. Nếu trước đây một bộ phận công chúng còn dễ dãi, thậm chí thần tượng mù quáng, thì nay nhiều người đã thể hiện thái độ rõ ràng hơn: Không cổ súy, không bao che, không “tẩy trắng” cho nghệ sĩ vi phạm pháp luật hay đạo đức. Đó là tín hiệu tích cực của môi trường xã hội lành mạnh.
Tuy nhiên, điều đáng suy ngẫm là vì sao ngày càng xuất hiện nhiều vụ việc nghệ sĩ vướng scandal đạo đức, vi phạm pháp luật? Khi nói tới nguyên nhân của sự xuống cấp văn hóa, nhiều người thường đổ lỗi cho mặt trái của kinh tế thị trường hay tác động của hội nhập quốc tế. Nhưng sâu xa hơn, đó còn là câu chuyện của sự lệch lạc trong quan niệm về nổi tiếng và thành công.
Đã có một thời đất nước đi qua chiến tranh, thiếu thốn và những năm tháng bao cấp đầy gian khó, nhưng nhiều văn nghệ sĩ vẫn lặng lẽ sống giản dị, bền bỉ lao động nghệ thuật bằng tất cả đam mê và lòng tự trọng nghề nghiệp. Trong những giai đoạn đó, vẫn xuất hiện nhiều tác phẩm văn học, điện ảnh, sân khấu, âm nhạc đi cùng năm tháng. Những nghệ sĩ chân chính khi ấy nổi tiếng bằng tài năng, bằng lao động miệt mài và bằng những giá trị tích cực mang lại cho xã hội. Công chúng nhớ tới họ không phải vì scandal hay chiêu trò, mà vì những tác phẩm khiến con người sống đẹp hơn, nhân văn hơn.
Còn hôm nay, trong môi trường truyền thông số phát triển chóng mặt, một số người tìm kiếm sự chú ý bằng mọi giá, kể cả bằng scandal. Điều đáng buồn là đôi khi những chiêu trò ấy lại mang tới sự nổi tiếng tức thời, khiến không ít người lầm tưởng rằng chỉ cần gây sốc là có thể trở thành ngôi sao.
Nhưng sự nổi tiếng dựa trên tai tiếng chưa bao giờ là giá trị bền vững. Công chúng có thể tò mò nhất thời, nhưng sẽ không dành sự tôn trọng lâu dài cho những người đánh đổi nhân cách để lấy sự chú ý. Một nghệ sĩ có thể nổi tiếng nhờ truyền thông, nhưng chỉ có tài năng, đạo đức và trách nhiệm xã hội mới giúp họ được yêu mến lâu dài.
Bởi thế, vụ việc liên quan tới Miu Lê không chỉ là câu chuyện cá nhân của một nghệ sĩ. Nó còn là lời cảnh tỉnh đối với một bộ phận văn nghệ sĩ đang ảo tưởng về sức ảnh hưởng của bản thân, cho rằng mình có thể đứng ngoài các chuẩn mực xã hội. Chỉ cần bước qua lằn ranh pháp luật thì sẽ không còn “vùng cấm”, không ai có thể là ngoại lệ.
Từ góc độ quản lý xã hội, cũng cần nhìn nhận nghiêm túc hơn vai trò của công tác quản lý văn hóa trong bối cảnh mới. Không thể chỉ trông chờ vào sự lên án của dư luận sau mỗi vụ việc. Các cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động nghệ thuật theo hướng chặt chẽ, minh bạch, đề cao trách nhiệm xã hội của nghệ sĩ. Những hành vi vi phạm pháp luật, gây ảnh hưởng tiêu cực tới cộng đồng cần bị xử lý nghiêm minh để tạo tính răn đe.
Các công ty giải trí, đơn vị quản lý nghệ sĩ cũng không thể chỉ chạy theo lợi nhuận và độ phủ truyền thông mà xem nhẹ yếu tố đạo đức nghề nghiệp. Một nền công nghiệp giải trí lành mạnh không thể chỉ dựa trên scandal, thị phi hay những chiêu trò phản cảm.
Về phía nghệ sĩ, điều quan trọng nhất vẫn là ý thức tự rèn luyện và trách nhiệm với công chúng. Người nghệ sĩ chân chính không chỉ sống bằng hào quang sân khấu mà còn sống bằng sự tin tưởng và tôn trọng của xã hội. Tài năng có thể giúp một người nổi tiếng, nhưng chỉ có nhân cách mới giúp họ đứng vững lâu dài trong lòng công chúng.
Nghệ thuật chân chính luôn hướng con người tới cái đẹp, cái thiện và những giá trị nhân văn. Vì thế, người làm nghệ thuật trước hết cũng phải là người có trách nhiệm với cộng đồng, với xã hội và với chính hình ảnh của mình. Không ai cấm nghệ sĩ thể hiện cá tính hay phong cách riêng, nhưng mọi sự tự do đều phải nằm trong khuôn khổ pháp luật và chuẩn mực văn hóa.
Một nền văn hóa lành mạnh không thể được xây dựng trên những thần tượng lệch chuẩn. Công chúng có thể tha thứ cho sai lầm, nhưng sẽ không chấp nhận sự coi thường pháp luật và phản bội niềm tin xã hội. Và đó cũng chính là thông điệp cảnh tỉnh từ vụ việc liên quan tới Miu Lê hôm nay.
