Tiếng ồn: Sát thủ thầm lặng
Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO), sự ảnh hưởng của tiếng ồn đến sức khỏe con người được xếp thứ hai, sau bụi. WHO khuyến cáo, tiếng ồn trung bình không vượt quá 40 decibel tại các khu vực dân cư vào ban đêm để phòng tránh sự tác động đến sức khỏe. Mức độ tiếng ồn có thể chấp nhận được là 65 decibel, với tiếng động inh ỏi là cỡ 80 dB, còn bắt đầu cảm giác nhức tai, khó chịu là khoảng 90dB.
Theo WHO, mức độ tiếng ồn có thể chấp nhận được là 65 decibel. Ước tính có 22 triệu người trên thế giới bị khó chịu kinh niên và 6,5 triệu người bị rối loạn giấc ngủ kinh niên do tiếng ồn, gây ra các cơn căng thẳng, mệt mỏi, trầm cảm, lo lắng và cuồng loạn, thậm chí là hỏng thính giác. Trong vòng 3 thập kỷ trở lại đây, ô nhiễm tiếng ồn đang trở nên bức xúc, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và chất lượng sống của con người.
Theo Cơ quan Môi trường châu Âu (EEA), tiếng ồn là nguyên nhân gây ra 12.000 ca tử vong sớm và 48.000 ca mắc bệnh tim thiếu máu cục bộ mỗi năm. Tiếng ồn cũng là nguyên nhân dẫn đến bệnh điếc nghề nghiệp không có khả năng hồi phục. Tại Mỹ, hàng năm người ta đã phải tốn hơn 5 tỷ USD để chữa trị cho những bệnh nhân bị mắc các bệnh do ô nhiễm tiếng ồn.
Charlotte Clark, giáo sư dịch tễ học môi trường tại Đại học Luân Đôn cho biết, về lâu dài, việc tiếp xúc với tiếng ồn mãn tính liên quan đến việc tăng nguy cơ tăng huyết áp, đột quỵ và mất trí nhớ. Người ta ước tính rằng tiếng ồn giao thông đường bộ, đường không và đường sắt có liên quan đến việc tăng 2-3% nguy cơ trầm cảm trên mỗi mức tăng 10 decibel.
Cũng chính từ mối nguy hiểm của tiếng ồn, ngày 25/4 được chọn là Ngày Quốc tế phòng chống tiếng ồn nhằm nâng cao nhận thức người dân trên thế giới về vấn đề ô nhiễm tiếng ồn gây nguy hại đến sức khỏe con người.
Ô nhiễm tiếng ồn tại Việt Nam - Vấn nạn đã được báo động từ lâu
Trên mặt báo vừa qua, phóng viên có kể câu chuyện rằng tiếng ồn tại Hà Nội khiến nhiều du khách choáng váng. Khi cô gái người Nga mang chuyện tiếng ồn ra hỏi đồng nghiệp, cô được trả lời rằng đó “chuyện bình thường ở Hà Nội”, rằng “nếu đường phố Hà Nội mà yên tĩnh mới đáng lo”.
Chuyện bình thường đó thực sự rất đáng quan ngại, thực sự rất đáng lo. Viện Sức khỏe Nghề nghiệp và Môi trường đã ghi nhận mức tiếng ồn ban ngày trên các tuyến đường tại Hà Nội dao động 77,8–78,1 dBA, vượt ngưỡng cho phép 70 dBA, trong khi ban đêm lên tới 65,3–75,7 dBA, cao hơn chuẩn 55 dBA từ 10 đến 20 dBA. Không chỉ tại Hà Nội, tại TP.HCM, tình hình không bớt quan ngại đi là mấy. Tháng 4/2025, chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) xếp TP.HCM ở vị trí thứ 5 trong danh sách 10 thành phố ô nhiễm tiếng ồn nhất thế giới.
Đáng quan ngại là thời gian gần đây, khi loại hình pickleball nở rộ, cái gọi là vấn nạn tiếng ồn lại được nhắc tới. Trên ứng dụng iHanoi, cơ quan chức năng nhận được hàng trăm phản ánh của người dân về tình trạng ô nhiễm tiếng ồn, hơn một nửa là kiến nghị với tiếng ồn từ sân pickleball khi các sân pickleball hoạt động bất chấp giờ giấc, sáng sớm từ 5h đã bắt đầu ồn ào, và tiếng ồn thường xuyên kéo dài đến nửa đêm, có nhiều hôm đến 1h - 2h sáng.
Với tiếng ồn từ sân pickleball, thế giới đang gọi đây là “mối nguy hại âm thanh” mới của thế kỷ 21. Nghiên cứu của Tennis Warehouse University (Mỹ) chỉ ra một cú đánh pickleball có thể tạo ra âm thanh lên tới 90 dBA. Trong y học, ngưỡng 90 dBA được xác định là nguy hiểm, có thể gây căng thẳng thần kinh và tổn thương thính giác nếu tiếp xúc liên tục quá một giờ.
Đáng quan ngại hơn nữa, tiếng ồn không chỉ đe doạ những thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM. Theo một thống kê cách đây ít lâu, 90% người dân đô thị ở Việt Nam đang phải sống trong tiếng ồn. TP. Hồ Chí Minh phải mở đợt cao điểm về xử lý tiếng ồn. Đà Nẵng lập đội phản ứng nhanh để xử lý ô nhiễm tiếng ồn.
Không cần bất cứ sự tranh cãi nào, như một lẽ đương nhiên, một thực tế hiển hiện: ô nhiễm tiếng ồn được chứng minh đang là “sát thủ thầm lặng” trong cuộc sống hiện đại, có tác động nghiêm trọng nhất đến sức khỏe con người ở đô thị.
Xử lý vấn nạn ô nhiễm tiếng ồn: Cách nào hiệu quả?
Mối đe nghiêm trọng là thế nhưng dường như các giải pháp xử lý vấn nạn này dường như vẫn như “cóc bỏ đĩa”.
Về mặt pháp lý, hiện nay, mức xử phạt tại Nghị định 45/2022/NĐ-CP với hành vi gây tiếng ồn vượt quy chuẩn thấp nhất là từ 1 - 5 triệu đồng. Với những hành vi vượt quá 40 dBA (đơn vị đo độ ồn âm thanh), mức xử phạt có thể lên đến 160 - 320 triệu đồng (đối với cá nhân và tổ chức). Như vậy, có thể thấy chế tài xử phạt đối với hành vi gây ô nhiễm tiếng ồn ở nước ta rất đa dạng, và dễ dàng trở thành công cụ để xử lý các vi phạm. Thế nhưng theo thống kê của cơ quan chức năng, các quyết định xử phạt vi phạm hành chính về tiếng ồn chiếm tỉ lệ rất ít nếu so với các quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực khác như giao thông, xây dựng, thuế…
So với mức tiền phạt tại một số quốc gia, mức tiền phạt tối đa của nước ta (đối với hành vi vi phạm về tiếng ồn) không phải là thấp. Lý giải về điều này, luật sư Nguyễn Hồng Lĩnh - Đoàn luật sư TP.HCM cho rằng, luật chỉ dừng lại ở việc liệt kê các trường hợp vi phạm và mức xử phạt tương ứng với các hành vi mà không định lượng cụ thể mức ồn nào được coi là vi phạm hay đưa ra khái niệm cụ thể ồn là như thế nào. Do đó việc xử lý vi phạm đối với các hành vi làm ảnh hưởng đến sự yên tĩnh chung còn gặp khó khăn.
Việc xử lý trường hợp này không thể dựa trên sự chủ quan và cảm tính của cơ quan giải quyết mà phải căn cứ vào mức độ ảnh hưởng thực tế đến sự yên tĩnh chung như bối cảnh xảy ra, thời gian và tần suất, phản ánh của người dân xung quanh đối với trường hợp không chấp hành với lý do không biết “như thế nào là ồn” và “ồn là như thế nào?
Những băn khoăn này hy vọng sẽ được “gỡ nút thắt” phần nào khi từ ngày 15/12/2025, Nghị định số 282/2025/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực với nhiều quy định chặt chẽ trong xử phạt vi phạm hành chính về an ninh, trật tự, an toàn xã hội, trong đó có xử lý tiếng ồn. Đáng chú ý, Điều 9 của Nghị định 282 quy định xử phạt hành vi gây tiếng ồn ảnh hưởng đến người xung quanh mà không cần đo cường độ âm thanh, có thể xử lý vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, thay vì chỉ giới hạn ban đêm như trước đây. Đây được xem là bước tiến quan trọng, tháo gỡ vướng mắc kéo dài nhiều năm trong công tác xử lý ô nhiễm tiếng ồn tại đô thị lớn.
Tuy nhiên, công cụ pháp lý là quan trọng nhưng không thể bao trùm được tất cả. Trong vấn nạn ô nhiễm tiếng ồn, cũng như nhiều vấn nạn xã hội khác, ý thức của con người là điều quan trọng không kém. Để làm được điều này, việc giáo dục, phổ biến, nâng cao nhận thức nhằm thay đổi thói quen cho người dân là rất quan trọng.
Nói như PGS.TS. Trần Thành Nam, do xuất phát từ con người nên giải pháp căn nguyên phải là ý thức của mỗi cá nhân vì bản thân, vì gia đình mình và những người xung quanh. Tạo một nét văn hóa trong cộng đồng dân cư để nâng cao hơn nữa ý thức bảo vệ đôi tai, bảo vệ sức khỏe cho bản thân và những người xung quanh, tưởng chừng là điều hết sức nhỏ bé, nhưng thực chất hoàn toàn có thể là một trong những giải pháp căn cốt, bền vững để giảm thiểu vấn nạn đang ngày càng đáng quan ngại này.
