Báo cáo Đánh giá An ninh Khu vực châu Á - Thái Bình Dương cảnh báo các mối đe dọa an ninh đang gia tăng nhanh chóng, khiến tầm quan trọng chiến lược của khu vực ngày càng lớn hơn, đồng thời cho rằng các nhà hoạch định chính sách “không thể tiếp tục né tránh trách nhiệm ứng phó”.
Evan Laksmana, nghiên cứu viên cao cấp của IISS và là biên tập viên báo cáo, cho biết môi trường an ninh tại châu Á - Thái Bình Dương đang trở nên bất ổn hơn, với số lượng và cường độ các cuộc xung đột đều gia tăng.
Lời cảnh báo trước thềm Đối thoại Shangri-La
Trả lời báo giới hôm 27/5, ông Laksmana cho rằng dù khu vực này từ lâu đã tồn tại nhiều điểm nóng an ninh, nhưng năm ngoái đã chứng kiến mức độ leo thang đáng lo ngại, từ các cuộc đụng độ biên giới giữa Thái Lan và Campuchia cho tới cuộc xung đột vũ trang ngắn giữa Ấn Độ và Pakistan.
Báo cáo được công bố ngay trước thềm Đối thoại Shangri-La, diễn đàn an ninh do IISS tổ chức thường niên từ ngày 29 đến 31/5 tuần này.
Sự kiện được xem là hội nghị quốc phòng hàng đầu châu Á, quy tụ các quan chức chính phủ, lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia an ninh để thảo luận về những vấn đề an ninh cấp bách trong khu vực.
Theo ông Laksmana, châu Á - Thái Bình Dương đang đối mặt với “một sự kết hợp đầy thách thức và dễ bùng nổ” giữa các vấn đề an ninh kéo dài, những điểm nóng chưa được giải quyết và sự suy giảm tinh thần kiềm chế giữa các quốc gia.
Ông nhận định các nước hiện không còn xem chiến tranh thông thường là điều quá xa vời như trước đây.
Báo cáo của IISS đề cập tới nhiều vấn đề, bao gồm ảnh hưởng của học thuyết quân sự đối với quá trình chuẩn bị chiến tranh, xu hướng hiện đại hóa quân đội tại châu Á, cạnh tranh hạt nhân, sự phát triển của công nghệ lượng tử, các điểm nghẽn chiến lược tại Ấn Độ Dương và tác động từ cuộc khủng hoảng hậu đảo chính ở Myanmar đối với Thái Lan.
Theo báo cáo, các học thuyết quân sự hiện nay vẫn chịu ảnh hưởng bởi những rạn nứt lịch sử, qua đó tạo ra thêm các thách thức an ninh mới.
Ông Laksmana cảnh báo các học thuyết này có thể tác động trực tiếp tới cách các quốc gia chuẩn bị cho chiến tranh và vô tình làm gia tăng căng thẳng.
Ông cho rằng học thuyết quân sự đôi khi có thể trở thành “lời tiên tri tự ứng nghiệm”, bởi quân đội thường huấn luyện theo cách mà họ dự định tác chiến thực tế, đồng thời xây dựng các kịch bản ngày càng sát với chiến trường thật.
Từ chạy đua hạt nhân đến AI
Báo cáo đồng thời cảnh báo nguy cơ chạy đua vũ trang hạt nhân đang gia tăng trong bối cảnh các cơ chế kiểm soát vũ khí toàn cầu ngày càng suy yếu và các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân tiếp tục mở rộng năng lực quân sự.
Ông Laksmana cho rằng các cơ chế kiểm soát và không phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu đã suy yếu đáng kể trong những năm gần đây, trong khi các nước vẫn tiếp tục hiện đại hóa kho vũ khí của mình.
Theo ông, điều này có thể làm suy giảm hiệu quả răn đe hạt nhân và kích hoạt phản ứng dây chuyền giữa các quốc gia.
Báo cáo cũng đề cập tới các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo (AI), cho rằng đây có thể trở thành yếu tố làm gia tăng nguy cơ chiến tranh, đặc biệt khi AI ngày càng được ứng dụng trên chiến trường như trong các cuộc xung đột ở Ukraine và Trung Đông.
Các chuyên gia cho rằng hiện chưa rõ quân đội các nước đã sẵn sàng tới mức nào trong việc tích hợp AI vào quy trình ra quyết định tác chiến, bao gồm khả năng để hệ thống tự động đưa ra quyết định tấn công.
Ông Laksmana đặt câu hỏi liệu thế giới đã tiến tới giai đoạn con người không còn hoàn toàn kiểm soát quyết định “bóp cò” trên chiến trường hay chưa.
