Tại phiên thảo luận chiều ngày 2/12, các đại biểu Quốc hội cho rằng Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035 là bước đi chiến lược nhằm rút ngắn khoảng cách giữa các vùng miền, chuẩn hóa hệ thống giáo dục và tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh chuyển đổi số.
Chuẩn hóa, hiện đại hóa toàn diện hệ thống GDĐT
Trước đó, sáng 25/11, thay mặt Chính phủ, thừa ủy quyền Thủ tướng, Bộ trưởng GD-ĐT Nguyễn Kim Sơn trình Quốc hội tờ trình tóm tắt Quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.
Theo tờ trình, tổng các nguồn lực huy động để thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2035 khoảng 580.133 tỷ đồng, bao gồm: Vốn ngân sách Trung ương khoảng 349.113 tỷ đồng (chiếm 60,2%); Vốn ngân sách địa phương: khoảng 115.773 tỷ đồng; Vốn đối ứng của các cơ sở GDNN và GDĐH: khoảng 89.073 tỷ đồng (chiếm 15,4%); Vốn huy động hợp pháp khác: dự kiến 26.173 tỷ đồng (chiếm 4,5%).
Chương trình dự kiến thực hiện trong 10 năm (từ năm 2026-2035) và chia làm 2 giai đoạn.
Giai đoạn 2026-2030 tập trung giải quyết các vấn đề hạn chế, thách thức đặt ra trong thời gian qua; thực hiện và hoàn thành toàn bộ hoặc hoàn thành một phần một số mục tiêu chủ yếu cần hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước được đề ra đến năm 2030 tại Nghị quyết số 71 và các quy định có liên quan.
Giai đoạn 2031-2035 tiếp tục xây dựng và triển khai các nhiệm vụ, mục tiêu đặt ra đến 2035.
Mục tiêu tổng quát của chương trình là chuẩn hóa, hiện đại hóa toàn diện hệ thống GDĐT, tạo bước chuyển căn bản, mạnh mẽ về chất lượng GDĐT; mở rộng cơ hội học tập cho mọi người dân, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, quyền được học tập suốt đời; đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao, cho sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo tờ trình, đến năm 2030, Chính phủ phấn đấu đạt 4 nhóm mục tiêu cụ thể, gồm: Từng bước chuẩn hóa hệ thống giáo dục mầm non, phổ thông; từng bước hình thành 6 trung tâm quốc gia và 12 trung tâm vùng đào tạo nhân lực có kỹ năng nghề cao; từng bước đầu tư chuẩn hóa, hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật, mở rộng không gian phát triển cho các cơ sở giáo dục đại học; nâng cao chất lượng, năng lực của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và người học.
Những mục tiêu đáng chú ý là: Chính phủ cũng đặt mục tiêu phấn đấu đầu tư để hiện đại hóa cho 8 cơ sở giáo dục đại học công lập trọng điểm lọt nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á và tối thiểu có 1 trường đại học công lập lọt nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới ở một số lĩnh vực trọng điểm.
Từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong hệ thống giáo dục quốc dân; thí điểm mô hình trường học phát triển năng lực sáng tạo, tư duy phản biện và hội nhập quốc tế.
Đến năm 2035, Chính phủ phấn đấu đầu tư xây dựng 100% các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông đạt chuẩn về cơ sở vật chất; 100% cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông có đủ thiết bị dạy học để triển khai thực hiện đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Chính phủ cũng sẽ đầu tư cho 60 trường cao đẳng nghề chất lượng cao tiếp cận trình độ các nước ASEAN-4 và 6 trường tiếp cận trình độ các nước phát triển trong nhóm G20; đầu tư để hướng đến hoàn thành 100% các cơ sở giáo dục đại học công lập trong quy hoạch đạt chuẩn vào năm 2035.
Thẩm tra tờ trình của Chính phủ, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành sự cần thiết đầu tư chương trình bởi chương trình sẽ bổ sung thêm nguồn lực đầu tư, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa toàn diện hệ thống giáo dục quốc dân, tạo bước chuyển căn bản, mạnh mẽ về chất lượng giáo dục và đào tạo.
Chương trình cũng mở rộng cơ hội và bảo đảm quyền được học tập suốt đời cho người dân, công bằng trong giáo dục; đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản nhất trí với đề xuất của Chính phủ về tổng mức đầu tư ngân sách Trung ương đối với chương trình, song cơ quan này cho rằng cần cân nhắc trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu sử dụng ngân sách Nhà nước cho đầu tư phát triển rất lớn. Cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá khả năng đáp ứng về ngân sách Nhà nước để ưu tiên các trọng tâm, có giải pháp phù hợp thực hiện các dự án bảo đảm khả thi, hiệu quả. Cùng với đó, Chính phủ cần có phương án bố trí vốn sát với mục tiêu phải hoàn thành và khả năng giải ngân, bảo đảm tính khả thi, hiệu quả.
Về phần vốn ngân sách địa phương, có ý kiến cho rằng tỷ lệ vốn đối ứng từ ngân sách địa phương giai đoạn 2026-3030 chiếm 25,82% là khó khả thi, nhất là đối với các địa phương chưa có khả năng tự cân đối được ngân sách.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo đánh giá kỹ lưỡng khả năng cân đối ngân sách của các địa phương; đánh giá sát khả năng huy động nguồn vốn ngân sách địa phương và tính toán đề xuất mức bố trí vốn ngân sách địa phương phù hợp với tình hình thực tiễn. Ủy ban cho rằng, cần khuyến khích các địa phương có nguồn thu ngân sách cao chủ động bố trí đầu tư cho giáo dục; ưu tiên bố trí ngân sách Trung ương hỗ trợ các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.
Đồng tình với đề xuất của Chính phủ về tổng mức đầu tư, kế hoạch bố trí vốn và tiến độ thực hiện chương trình, song cơ quan thẩm tra lưu ý cần đảm bảo đầu tư có trọng điểm, hiệu quả, tránh dàn trải, lãng phí.
Kỳ vọng thu hẹp khoảng cách và nâng tầm chất lượng
Tại phiên thảo luận chiều 2/12, các đại biểu Quốc hội cho rằng Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035 là bước đi chiến lược nhằm rút ngắn khoảng cách giữa các vùng miền, chuẩn hóa hệ thống giáo dục và tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh chuyển đổi số.
Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn TP.HCM) ủng hộ việc Quốc hội xem xét, phê duyệt chủ trương nêu trên và cho rằng, đây là quyết sách có ý nghĩa chiến lược lâu dài, tạo nền tảng vững chắc để phát triển con người và nguồn nhân lực quốc gia, phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Đại biểu thống nhất với định hướng chuẩn hóa và hiện đại hóa toàn diện hệ thống giáo dục và đào tạo. Song, để đảm bảo tính công bằng, ông đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung rõ hơn mục tiêu, thu hẹp chênh lệch về cơ sở vật chất, chất lượng giáo dục và cơ hội học tập giữa đô thị, nông thôn, miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
“Thực tế thời gian qua cho thấy sự phân hóa lớn giữa các miền, nếu không xác định được mục tiêu này ngay từ đầu thì nguồn lực dễ tập trung vào nơi đã tốt, trong khi nơi yếu vẫn thiếu, vẫn yếu”, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng phân tích.
Về quy mô tổng vốn và cơ cấu nguồn vốn, ông Hùng đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung cơ chế phân bổ và giải ngân gắn với chỉ tiêu đầu ra có thể đo lường như số phòng học kiên cố đưa vào sử dụng, tỉ lệ giáo viên đạt chuẩn, số lượng người học được hưởng thụ các chương trình nâng cao năng lực, mức độ chuyển đổi của cơ sở giáo dục. “Việc phân bổ vốn theo đầu ra sẽ khắc phục cơ chế xin cho, thúc đẩy đảm bảo tiến độ và nâng cao hiệu quả ngân sách đầu tư”, đại biểu nói.
Tham gia đóng góp ý kiến, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP.HCM) đề cập đến nguồn kinh phí thực hiện. Theo đề xuất của Chính phủ, tổng kinh phí thực hiện chương trình cả giai đoạn 2026-2035 là 580.000 tỷ đồng, trong đó giai đoạn 5 năm đầu 2026-2030 là 174.673 tỷ đồng.
“Ngân sách Trung ương dành cho chương trình này là 100.000 tỷ đồng, bình quân mỗi năm khoảng 20.000 tỷ. So với nhu cầu và yêu cầu mục tiêu của chương trình, số tiền này còn rất khiêm tốn, cần có điều kiện để tăng thêm nguồn lực đầu tư cho giáo dục”, ông Ngân nói.
Chương trình được xây dựng với 5 thành phần dự án, trong đó, có dự án thành phần về phát triển đội ngũ giáo viên. Đóng góp ý kiến cho nội dung này, đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân (Đoàn TPHCM) cho rằng, trong hơn 20 năm qua, chúng ta đã áp dụng nhiều mô hình luân chuyển, thu hút giáo viên về vùng khó khăn. Đây là chính sách đúng, đã góp phần bổ sung nhân lực cho các điểm trường xa xôi. Tuy nhiên, số lượng giáo viên sẵn sàng gắn bó lâu dài chưa nhiều, và hiệu quả của chính sách luân chuyển truyền thống có dấu hiệu giảm dần.
Thực tế cho thấy giáo viên không chỉ cần phụ cấp, mà cần một con đường phát triển nghề nghiệp rõ ràng, một môi trường làm việc an toàn, ổn định, công bằng, được hỗ trợ về chuyên môn và được ghi nhận xứng đáng.
Từ thực tế trên, đại biểu đề xuất các nhóm giải pháp mang tính hệ thống, có thể tích hợp ngay trong Chương trình mục tiêu quốc gia.
Đầu tiên là cơ chế “Học - Trải nghiệm - Cống hiến” cho giáo viên trẻ. Thay vì yêu cầu luân chuyển cứng như nghĩa vụ, cần thiết kế một lộ trình nghề nghiệp ba bước: Học tập chuyên môn sâu, được bồi dưỡng chuẩn quốc tế; trải nghiệm địa bàn khó từ 1-2 năm, nhưng đi kèm quyền lợi: Ưu tiên thi giáo viên giỏi, ưu tiên xét nâng hạng; cống hiến lâu dài ở đơn vị phù hợp với năng lực. “Khi đó, giáo viên tự nguyện đăng ký, vì họ nhìn thấy ích lợi cho sự nghiệp của chính mình”, bà Trân nói.
Thứ hai, cần xây dựng đội ngũ “giáo viên nòng cốt lưu động”. Đây là lực lượng gồm những giáo viên giỏi nhất, được đào tạo thêm kỹ năng hỗ trợ cộng đồng trường học. Họ sẽ làm nhiệm vụ: Chi viện cho trường thiếu giáo viên; hỗ trợ chuyên môn cho giáo viên trẻ; tổ chức sinh hoạt chuyên môn vùng; triển khai phương pháp dạy học mới.
Cùng với đó là việc số hóa hồ sơ năng lực giáo viên - minh bạch và công bằng; Chính sách hỗ trợ đặc thù: giữ người bằng cơ hội, không chỉ bằng phụ cấp; Mô hình “trường vệ tinh - trường trung tâm”, kết nối một trường trung tâm với 5-7 trường vệ tinh thông qua nền tảng số để hỗ trợ dạy học trực tuyến khi thiếu giáo viên, chia sẻ ngân hàng bài giảng, tổ chức sinh hoạt chuyên môn vùng... “Chương trình mục tiêu quốc gia lần này chính là cơ hội để chúng ta giải quyết những vấn đề còn vướng mắc, đang được Nhân dân đặc biệt quan tâm. Nếu được thiết kế đúng, triển khai quyết liệt, chương trình sẽ tạo ra sự thay đổi rất rõ: Mở rộng cơ hội học tập cho mọi trẻ em, tạo môi trường an toàn, phát triển cho giáo viên và góp phần thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các nhóm đối tượng”, bà Trân nói.
Đón nhận thông tin này, dư luận xã hội cũng như các chuyên gia cùng chung quan điểm rằng đầu tư cho giáo dục hôm nay chính là đầu tư cho con người, trí tuệ, sức mạnh và vị thế của Việt Nam trong tương lai. Đây không chỉ là vấn đề đầu tư cho một lĩnh vực mà còn là trách nhiệm chính trị và khát vọng phát triển quốc gia.
Cùng với chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển GD-ĐT, nhiều nghị quyết đặc biệt quan trọng về giáo dục, 4 đạo luật về giáo dục (Luật Nhà giáo, Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học và luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi) đã và dự kiến được ban hành trong năm nay được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc để vận hành một nền giáo dục hiện đại, đồng bộ và hiệu quả.
