Nhưng cứu bằng cách nào cho nhanh, cho hiệu quả, cho kịp lại là bài toán không dễ nhưng buộc phải tìm ra lời giải thỏa đáng ngay tại thời điểm này.
Cuối tháng 3 vừa qua, một con số Tổng cục Thống kê đưa ra đủ làm nặng lòng tất cả những ai quan tâm tới nền kinh tế: Trong quý I/2023, cả nước có đến 60.241 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 17,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, cùng thời gian trên số doanh nghiệp thành lập chỉ hơn 33.900 doanh nghiệp. Theo ghi nhận của Tổng cục Thống kê, lần đầu tiên trong các quý I từ trước tới nay, số doanh nghiệp đóng cửa, rút lui khỏi thị trường cao hơn số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường…
Cụ thể hơn, như chia sẻ của Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội SACA (Hiệp hội xây dựng và Vật liệu xây dựng) Đinh Hồng Kỳ cho biết, qua khảo sát của hiệp hội có đến 40% doanh nghiệp trong ngành xây dựng, vật liệu xây dựng, trang trí nội ngoại thất hoạt động “thoi thóp”, thậm chí tê liệt hoặc ngừng hoạt động.
Thiếu vốn, thiếu đơn hàng, thu hẹp sản xuất đã là “combo nguyên nhân” mà gần như doanh nghiệp nào cũng phải đối mặt trong thời điểm này. Tổng Giám đốc Việt Thắng Jeans Phạm Văn Việt cho biết, ngành dệt may đang giảm 19% lượng đơn hàng xuất khẩu so với cùng kỳ, trong đó thị trường Mỹ và EU giảm khoảng 40%, thị trường Nhật giảm 17%. Do đó, những khoản nợ cũ đã đến hạn hoặc chuẩn bị đáo hạn đang là một áp lực rất lớn đối với doanh nghiệp dệt may.
Tác động của xung đột Nga – Ukraine, khủng hoảng năng lượng, vấn đề đứt gãy chuỗi cung ứng, thị trường chưa phục hồi, giá xăng dầu liên tục biến động, chi phí logistics quá cao; lãi suất ngân hàng điều chỉnh tăng khiến chi phí sản xuất của doanh nghiệp tăng từ 5 – 10%; và đặc biệt là những khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn của các doanh nghiệp… cũng là những tác nhân hàng đầu dẫn tới thảm cảnh khốn đốn của doanh nghiệp hiện nay.
Như chia sẻ của Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn, liên quan đến vấn đề tiếp cận đất đai, có đến 42,9% doanh nghiệp cho biết không mở rộng sản xuất, kinh doanh do gặp khó khăn về tiếp cận đất đai. Liên quan đến vấn đề tiếp cận vốn tín dụng, theo ông Tuấn, đây là khó khăn hàng đầu mà cộng đồng doanh nghiệp đang phải trải qua. Dù thời gian qua Chính phủ đã đưa ra nhiều chính sách tiếp cận vốn, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận được vốn ngân hàng là rất ít và đang có xu hướng giảm.
Nói tới tình trạng khốn đốn của doanh nghiệp Việt hiện nay, Bộ Trưởng KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng cho biết: “Có chủ tịch tập đoàn lớn nói với tôi, phải bán bớt tài sản để duy trì uy tín thương hiệu, trả lương nhân viên, nộp tiền thuế… Nhưng đau nhất là bán giá trị, có khi chỉ còn một nửa, toàn doanh nghiệp nước ngoài vào mua bán và sáp nhập. Doanh nghiệp khổ lắm… Thực tế là như thế nhưng không ai nói. Hiện nay rất khó khăn”.
Ông Nguyễn Chí Dũng cũng nhấn mạnh: Tôi hay nói đùa, đừng để nhìn thấy quan tài khiêng ra đồng mới nhỏ lệ. Lúc đó sẽ không kịp. Chúng ta nên cứu từ sớm, từ xa. Cứu doanh nghiệp bởi chính họ là cứu cánh cho nền kinh tế. Doanh nghiệp sống khỏe, nền kinh tế mới khỏe. Doanh nghiệp hắt hơi, vỡ nợ sẽ dẫn tới nhiều hệ lụy. Cho nên cần tập trung tháo gỡ cho họ từ thủ tục hành chính đến hỗ trợ vốn vay.
Rõ ràng, câu chuyện cứu doanh nghiệp không khác gì “dập lửa cháy sau lưng”. Nhưng làm thế nào để dập cho nhanh, dứt khoát được ngọn lửa, để lửa không lan ra, đe dọa sự tồn vong của các doanh nghiệp còn lại là vấn đề cần có lời giải thật nhanh, thật hiệu quả, xác đáng. Trong trao đổi với báo chí, Bộ trưởng KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng từng chia sẻ thẳng thắn: “Chính phủ đưa ra nhiều giải pháp như giãn hoãn thuế, miễn giảm thuế, các nghị quyết về bất động sản, tiền tệ... Thế nhưng, chính sách tiền tệ của mình chặt quá nên nhiều doanh nghiệp khó tiếp cận. Nếu không nới room tín dụng cho nền kinh tế thì sẽ còn rất khó khăn. Dòng tiền như mạch máu, máu mà không chảy, ngưng lại là chết. Tăng trưởng tín dụng thời gian qua quá thấp so với thông thường. Quan trọng nhất hiện nay là tâm lý sợ, không dám thực hiện. Bộ ngành, địa phương đá qua đá lại, đá lên đá xuống. Công việc trì trệ, ách tắc là khó khăn lớn nhất”.
Về cái vướng lớn nhất là câu chuyện tiếp cận vốn, TS. Lê Đăng Doanh cho biết, một số ngân hàng đã giảm lãi suất huy động xuống dưới mức 9%, nhưng có doanh nghiệp phản ánh họ đang phải vay vốn với mức lãi suất từ 10 – 12%, cao hơn chỉ số giá cả đến 2,5 lần.
Liên quan tới chuyện mở đường cho khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp, giải pháp mà Đại biểu Quốc hội TP.HCM Trần Hoàng Ngân đưa ra có thể là sự gợi mở đáng chú ý. Theo ông Ngân, cần khôi phục, củng cố và phát triển Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Quỹ này được thành lập từ ngân sách, thu từ thuế mà các doanh nghiệp đóng khi hoạt động tốt. Việc này giống như dùng mô hình của quỹ để bảo lãnh cho doanh nghiệp vay vốn, duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh. Ông cũng cho rằng cần có chính sách tiền tệ nới lỏng nhưng kiểm soát chất lượng tín dụng, không cho vay dưới chuẩn. Nếu cho vay dưới chuẩn thì có thể giải quyết vấn đề tăng trưởng nhưng có thể gây ra khủng hoảng tài chính ngân hàng. Cũng theo ông Ngân, Chính phủ cần tiếp tục giải quyết các vấn đề tồn tại của thị trường tài chính, xây dựng một thị trường phát triển lành mạnh, giúp doanh nghiệp phát hành cổ phiếu, trái phiếu, huy động vốn trên thị trường, chứ không chỉ phụ thuộc ngân hàng.
Cần gấp rút giảm thuế, giữ nguyên nhóm nợ cho doanh nghiệp cũng là gợi mở nhiều chuyên gia đã đưa ra. Điều đáng mừng là thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính về việc triển khai các giải pháp tháo gỡ khó khăn, phục hồi tăng trưởng kinh tế, Ngân hàng Nhà nước vừa công bố dự thảo Thông tư quy định về việc tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ, trong đó có nhiều nội dung quan trọng.
“Dự thảo Thông tư về giãn, hoãn, khoanh các nhóm nợ là động thái giúp các ngân hàng thương mại có cơ sở pháp lý để có thể khoanh nợ, giãn nợ đối với các doanh nghiệp”, ông Đinh Trọng Thịnh - Giảng viên cao cấp - Học viện Tài chính nhận xét. Còn ông Nguyễn Văn Đính - Chủ tịch Hiệp hội Môi giới Bất động sản Việt Nam đánh giá: “Chúng tôi thấy rằng giải pháp xử lý vấn đề tín dụng này rất có ý nghĩa, giá trị giúp các doanh nghiệp sẽ không bị đưa về điểm liệt, nhóm nợ xấu, dẫn đến việc không thể tiếp cận nguồn vốn khác”. Nếu kỳ vọng của doanh nghiệp về việc sớm được giãn, hoãn nợ sẽ sớm thành sự thực thì thêm một mắt xích trong câu chuyện gỡ khó cho doanh nghiệp được gỡ bỏ.
Trong bối cảnh sức mua yếu như hiện nay, Chính phủ cần nghiên cứu các chính sách để giảm thuế VAT để kích cầu tiêu dùng, đồng thời nghiên cứu chính sách giảm thuế thu nhập DN có thời hạn và gia hạn thời gian đóng thuế cho các doanh nghiệp - Giám đốc Công ty TNHH xây dựng - thương mại Lê Thành Lê Hữu Nghĩa chia sẻ với báo chí. Về điều này, trên diễn đàn kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc cho biết, trong thời gian từ ngày 1/7/2023 đến hết ngày 31/12/2023, Chính phủ đề xuất giảm 2% thuế suất thuế giá trị gia tăng, áp dụng đối với các nhóm hàng hóa, dịch vụ đang áp dụng mức thuế suất 10% (còn 8%). Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, việc giảm thuế VAT sẽ góp phần làm giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, từ đó giúp doanh nghiệp tăng khả năng phục hồi và mở rộng sản xuất kinh doanh.
Bàn về câu chuyện cứu doanh nghiệp, tôi nhớ tới câu nói của Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Cường hồi tháng 6/2021 khi dịch COVID-19 còn hoành hành: “Tôi ủng hộ quan điểm chống dịch như chống giặc, nhưng cũng phải nghĩ đến cứu trợ doanh nghiệp như cứu người. Việc cứu doanh nghiệp phải đạt được 2 mục tiêu. Trước mắt là hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn, không bị phá sản, không phải rút lui khỏi thị trường”. Góc nhìn ấy cũng không khác trong thời điểm này khi sự tồn vong của doanh nghiệp đã ở mức hết sức cấp bách. Vấn đề quan trọng là tất cả các chính sách, giải pháp phải được thực thi nhanh và hiệu quả, với tất cả trách nhiệm của những bên thực hiện có liên quan.
Nguyễn Hà
