Siết vi phạm sở hữu trí tuệ trong tháng 5
Chính phủ yêu cầu mở đợt cao điểm toàn quốc trong tháng 5/2026 nhằm ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, với mục tiêu tăng số vụ xử lý tối thiểu 20% so với cùng kỳ năm trước, đồng thời triệt phá các đường dây vi phạm trên môi trường số. Theo Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5, các bộ, ngành, địa phương phải đồng loạt ra quân từ ngày 7/5 đến 30/5, tập trung nguồn lực xử lý vi phạm theo nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Động thái này diễn ra trong bối cảnh tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt trong lĩnh vực số, hàng giả, hàng nhái và vi phạm bản quyền nội dung trực tuyến, gây ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và quyền lợi doanh nghiệp.
Trọng tâm của đợt cao điểm là xử lý các hành vi vi phạm bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình và trò chơi điện tử trên internet. Bộ Công an được giao chủ trì điều tra, khởi tố các vụ án nghiêm trọng, đồng thời triệt phá các website có lượng truy cập lớn cung cấp nội dung lậu, bao gồm cả nền tảng tiếng Việt và tiếng nước ngoài.
Ở tuyến biên giới, lực lượng biên phòng, cảnh sát biển được yêu cầu phối hợp kiểm soát chặt chẽ hàng hóa xuất nhập khẩu, ngăn chặn hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngay từ cửa khẩu. Cơ quan hải quan được phép tạm dừng thông quan nếu có căn cứ xác định hàng hóa vi phạm, với chỉ tiêu số vụ xử lý tăng ít nhất 20%.
Trong nội địa, lực lượng quản lý thị trường sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát hàng hóa lưu thông, đặc biệt là sản phẩm giả mạo nhãn hiệu. Các địa phương phải thành lập tổ công tác liên ngành do Chủ tịch UBND cấp tỉnh làm tổ trưởng, nhằm điều phối hoạt động kiểm tra và xử lý vi phạm theo hướng tập trung, thống nhất.
Một điểm đáng chú ý là yêu cầu đẩy mạnh xử lý hình sự các vụ việc điển hình để tăng tính răn đe. Tòa án và Viện kiểm sát được đề nghị tăng tốc xét xử các vụ án liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan và sở hữu công nghiệp, bảo đảm xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật.
Song song đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ kiểm tra việc chấp hành bản quyền phần mềm tại doanh nghiệp và nội dung số trên môi trường mạng. Các cơ quan báo chí được yêu cầu tăng cường tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức xã hội về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Về cơ chế giám sát, các bộ, ngành, địa phương phải thực hiện chế độ báo cáo nhanh hằng ngày về kết quả xử lý các vụ việc nghiêm trọng, gửi Bộ Khoa học và Công nghệ để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng hằng tuần. Báo cáo tổng kết đợt cao điểm phải hoàn thành trước ngày 31/5.
Đợt ra quân lần này được kỳ vọng tạo chuyển biến rõ rệt trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ, một yếu tố ngày càng quan trọng trong thu hút đầu tư và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, áp lực không chỉ dừng ở chiến dịch ngắn hạn. Sau ngày 30/5, các cơ quan phải tiếp tục duy trì hoạt động kiểm tra, xử lý theo hướng thường xuyên, có trọng tâm, nhằm hình thành cơ chế thực thi bền vững.
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, đặc biệt trên nền tảng trực tuyến, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng số vụ xử lý, mà còn nâng chất lượng thực thi, bảo đảm tính răn đe và hiệu quả dài hạn đối với thị trường.
Tạo “lá chắn” ngăn chặn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Những năm gần đây, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn biến ngày càng phức tạp, với thủ đoạn tinh vi, phạm vi rộng và tính chất ngày càng nghiêm trọng. Chỉ riêng năm 2025, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, xử lý gần 5.000 vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Nguyên nhân của tình trạng trên đến từ nhiều phía, song nổi bật là việc một số quy định pháp luật chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn và sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ. Trong bối cảnh kinh tế số, vòng đời của nhiều sản phẩm công nghệ - từ phần mềm, nội dung số đến thiết kế trải nghiệm - có thể chỉ kéo dài vài tuần, trong khi quy trình đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ hiện nay vẫn mất hằng tháng, thậm chí cả năm. Khoảng trễ này khiến không ít sáng tạo được đưa ra thị trường khi chưa có “lá chắn” pháp lý cần thiết, làm gia tăng nguy cơ bị sao chép, chiếm dụng hoặc cạnh tranh không lành mạnh.
Bên cạnh đó, hệ thống chế tài xử lý vi phạm còn bộc lộ những hạn chế nhất định; quy trình giải quyết vụ việc thiếu linh hoạt, chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường, nhất là trên môi trường số. Điều này tác động trực tiếp đến động lực đầu tư cho đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp. Năng lực chuyên môn của lực lượng thực thi pháp luật cũng chưa đồng đều, đặc biệt trong các lĩnh vực mới, phức tạp như thương mại điện tử, bán hàng đa cấp, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ xuyên biên giới.
Trước đó, ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ với 432/438 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 91,33 %). Theo đó, Luật đã bổ sung thẩm quyền cho tòa án về sở hữu trí tuệ; bổ sung các chế tài mang tính răn đe, coi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tương tự hành vi trộm cắp trong thế giới thực, phải được xử lý nghiêm minh.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực từ đầu tháng 4/2026 đã luật hóa các vấn đề mới do công nghệ mang lại, như AI tạo sinh, dữ liệu lớn, blockchain, tài sản số…, cho phép tổ chức, cá nhân được sử dụng văn bản, dữ liệu về đối tượng quyền sở hữu trí tuệ đã được công bố hợp pháp, công chúng được phép tiếp cận để phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo, với điều kiện việc sử dụng không gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ.
Hướng tới xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo năng động, trong đó tài sản trí tuệ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ lần này được đánh giá là bước tiến toàn diện với nhiều thay đổi đáng chú ý. Theo đó, Luật không chỉ cập nhật các chuẩn mực quốc tế mới, tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, mà còn thiết lập hành lang pháp lý nhằm thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ, lĩnh vực ngày càng trở thành tâm điểm trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và chuyển đổi số.
Siết trách nhiệm pháp lý để bảo vệ đổi mới sáng tạo
Thực chất, chống xâm phạm sở hữu trí tuệ không đơn thuần là chống hàng giả. Đó là bảo vệ niềm tin thị trường. Niềm tin ấy, một khi bị bào mòn, tổn thất không chỉ thuộc về doanh nghiệp mà lan sang môi trường kinh doanh và cả uy tín hàng hóa quốc gia.
Nếu trước đây hàng giả chủ yếu hiện diện ở chợ truyền thống, thì nay không gian số đang trở thành mặt trận nóng. Livestream chớp nhoáng, gian hàng ẩn danh, quảng cáo giả mạo bằng công nghệ AI, deepfake, tem truy xuất bị làm giả… khiến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng khó nhận diện, khó xử lý hơn.
Ông Nguyễn Hữu Khánh, Giám đốc PTI khu vực nam sông Hồng cho rằng, cùng với đăng ký sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp cần tích hợp các giải pháp chống giả hiện đại như một phần của chiến lược bảo vệ thương hiệu. Theo ông, đây không chỉ là lá chắn rủi ro mà còn là điều kiện để hàng Việt bước ra thị trường quốc tế một cách bền vững hơn.
Một nền kinh tế muốn dựa vào đổi mới sáng tạo không thể để tài sản trí tuệ bị xâm phạm. Cốt lõi của việc bảo vệ đổi mới sáng tạo không chỉ là hoàn thiện luật, mà là nâng hiệu lực thực thi. Doanh nghiệp cần chủ động xác lập quyền sớm, xây dựng kịch bản phòng ngừa rủi ro pháp lý thay vì đợi tranh chấp phát sinh mới xử lý. Các tổ chức trung gian như trọng tài, hòa giải, đại diện sở hữu trí tuệ, định giá tài sản trí tuệ cũng cần được phát huy mạnh hơn như một phần của hệ sinh thái bảo vệ quyền.
Đồng thời, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh số hóa đăng ký, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận dịch vụ tư vấn, bởi bảo vệ sở hữu trí tuệ không nên là đặc quyền của doanh nghiệp lớn. Quan trọng hơn, cần hình thành văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong toàn xã hội. Bởi chống hàng giả không chỉ là việc của lực lượng chức năng. Bảo vệ sáng tạo không chỉ là việc của nhà sáng chế. Đó là câu chuyện của môi trường kinh doanh quốc gia.
