Trong hành trình đó, Thủ đô Hà Nội - trái tim của cả nước - không chỉ mang sứ mệnh của một trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, mà còn đảm đương trọng trách của một cực tăng trưởng, động lực lan tỏa và là biểu trưng của một Việt Nam văn minh, hiện đại và hùng cường. Quy hoạch Hà Nội với tầm nhìn dài hạn 100 năm trở thành lựa chọn phát triển mang tính chiến lược, là cam kết về tương lai của một Thủ đô ngàn năm văn hiến trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu. Đó là sự chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình “chùm đô thị hướng tâm” đa cực, đa trung tâm; là tư duy tái cấu trúc toàn diện và tái thiết giá trị, là lấy hạnh phúc của người dân làm thước đo trung tâm. Một số chuyên gia cho rằng cần nhận diện đúng “điểm nghẽn” và áp dụng tiếp cận tích hợp, công nghệ số để bảo đảm tính khả thi.
Hà Nội đứng trước bước ngoặt lịch sử
Trong báo cáo về các nội dung chính của Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội đã đề xuất tái cấu trúc không gian đô thị theo mô hình 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn.
Nhằm cụ thể hóa định hướng này, trong giai đoạn 2026-2035, Thành phố dự kiến hình thành 5 khu đô thị mới với tổng quy mô khoảng 49.700 ha, tổng mức đầu tư hơn 4 triệu tỷ đồng. Tiếp đó, trong giai đoạn 2036-2045, Thành phố sẽ tiếp tục phát triển thêm 9 khu đô thị mới với quy mô 27.000 ha, tổng vốn đầu tư 3,6 triệu tỷ đồng.
Đáng chú ý, với mục tiêu giải quyết tận gốc các điểm nghẽn hạ tầng và nâng cao chất lượng không gian sống, Hà Nội sẽ lên kế hoạch di dời hơn 860.000 người dân trong giai đoạn 2026 - 2045.
Người dân thuộc diện giải tỏa, di dời sẽ được bố trí tái định cư tại chỗ hoặc tại các khu đô thị mới, đồng thời hưởng các cơ chế hỗ trợ với hệ số đền bù K từ 1 - 2 lần. Đây là những nội dung cốt lõi trong kế hoạch “đại kiến thiết” của Hà Nội. Ngay khi được công bố, tầm nhìn quy hoạch này đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm lớn từ dư luận.
Trao đổi với báo chí, TS. Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu Kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế - Xã hội Hà Nội cho biết, việc Thủ đô đặt ra tầm nhìn quy hoạch lên tới 100 năm là một trong những quyết sách có ý nghĩa sâu rộng nhất từ trước tới nay, tác động trực tiếp đến cấu trúc đô thị, phân bố dân cư và thị trường địa ốc.
“Vào cuối năm 2024, Chính phủ đã có quyết định phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến 2065. Điều này cho thấy, Hà Nội vốn đã nhìn nhận việc quy hoạch là một quá trình dài hạn. Trên nền tảng đó, Thành phố tiếp tục đưa ra các định hướng phát triển với tầm nhìn xa hơn và quy mô tác động cũng lớn hơn”, TS. Nguyễn Minh Phong đánh giá.
Nhìn nhận về mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm, vị chuyên gia cho rằng, định hướng này sẽ giúp giảm áp lực cho khu vực lõi đô thị, đồng thời tạo động lực phát triển cho toàn vùng Thủ đô. Đáng chú ý, cấu trúc này sẽ mở ra không gian phát triển mới cho thị trường bất động sản, đặc biệt tại các khu vực được quy hoạch trở thành trung tâm mới, như trung tâm đô thị Bắc sông Hồng (tập trung về kinh tế - dịch vụ - hội nhập kinh tế) hoặc trung tâm đô thị Hòa Lạc (ưu tiên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo - giáo dục đào tạo - y tế)...
Liên quan đến kế hoạch di dời khoảng 860.000 người dân khỏi khu vực nội đô, TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, đây là bước đi chưa từng có tiền lệ trong lịch sử phát triển đô thị Hà Nội. Sự thành bại của kế hoạch này sẽ phụ thuộc rất lớn vào chất lượng các khu tái định cư.
“Trước đây, công tác tái định cư cho cư dân khu vực quận lõi còn nhiều bất cập. Để việc tái cấu trúc đô thị đạt hiệu quả, nơi ở mới phải thực sự tốt hơn nơi ở cũ, từ hạ tầng, dịch vụ cho đến chất lượng sống”, ông Phong nhấn mạnh.
Theo vị chuyên gia, kế hoạch di dân của Hà Nội đang có điểm tựa vững chắc từ khung pháp lý với Luật Thủ đô (sửa đổi) cùng các nghị quyết lớn của Quốc hội. Cụ thể, tại Nghị quyết 258/2025/QH15, quy định cho phép áp dụng mức bồi thường về đất cao hơn từ 1,5 - 2 lần so với mức hiện hành. Chính sách này sẽ được áp dụng khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án lớn, quan trọng tại Hà Nội.
Trong khi đó, Nghị quyết 254/2025/QH15 quy định rõ: Nếu việc thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất đạt trên 75% diện tích và số hộ dân đồng thuận, Hội đồng Nhân dân có thể xem xét thu hồi phần diện tích còn lại để giao đất, cho thuê đất cho chủ đầu tư. Theo ông Phong, cơ chế này sẽ tạo điều kiện để các dự án lớn được triển khai quyết liệt và hiệu quả hơn, qua đó giúp các chủ trương nhanh chóng đi vào thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở định hướng.
Biến những thách thức hôm nay thành động lực cho một đô thị phát triển bền vững
Việc xây dựng Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm là nhiệm vụ cấp bách nhằm định hướng chiến lược phát triển lâu dài. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng đồ án cần nhận diện đúng những “điểm nghẽn” kinh niên và ứng dụng công nghệ số để đảm bảo tính khả thi thực tiễn.
Trước đó chiều 14/3, chủ trì cuộc làm việc của Thường trực Chính phủ với lãnh đạo TP. Hà Nội về Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng quy hoạch tổng thể Thủ đô có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của Hà Nội, vùng và cả nước, thể hiện trí tuệ, văn hóa, bản sắc, con người và tầm nhìn phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Vì vậy, triết lý quy hoạch phải lấy con người làm trung tâm, hướng tới xây dựng đô thị giàu mạnh, văn minh, hiện đại nhưng vẫn giữ bản sắc, với tầm nhìn 100 năm. Hà Nội cần phát triển theo mô hình đa cực, đa tầng, đa lớp, đa trung tâm, đa hướng, đa chiều; đồng thời phát triển theo định hướng số, sáng, xanh, sạch, đẹp và văn hiến.
Quy hoạch phải hài hòa giữa con người, văn hóa, xã hội và thiên nhiên, với cấu trúc không gian “làng trong phố, phố trong làng”, kết hợp bảo tồn, kế thừa và phát triển. Các đột phá được xác định là tái thiết đô thị, hiện đại hóa nông thôn, thông minh hóa dịch vụ và phát triển công nghiệp tiên tiến.
Hiện UBND TP. Hà Nội đang lấy ý kiến nhân dân đối với Quy hoạch tổng thể thủ đô tầm nhìn 100 năm. Nhận định về đề án, TS.KTS Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch Chi hội Kiến trúc sư Cảnh quan Việt Nam, Trưởng nhóm chuyên môn Kiến trúc cảnh quan, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) cho biết, tên gọi của đồ án là “tầm nhìn 100 năm” nhưng các nội dung hiện nay mới chỉ định hướng đến năm 2065. Điều này đồng nghĩa với việc đồ án mới chỉ quy hoạch cho gần 40 năm tới, chưa bao hàm hết quy mô thế kỷ như kỳ vọng. Ông Tuấn nhấn mạnh đồ án quy hoạch tầm nhìn 100 năm cần phải là dạng đồ án quy hoạch cấu trúc chiến lược nhằm tạo khả năng linh hoạt phát triển cho từng khu vực và nhu cầu thực tế của từng thời kỳ.
“Như vậy, các giải pháp phát triển đô thị mới có tính khả thi trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững, phù hợp với nhu cầu thực tiễn từng giai đoạn phát triển của xã hội, cũng như đảm bảo khả năng thích ứng và chống chịu hiệu quả với các xu hướng cực đoan do trái đất nóng lên gây ra”, Chủ tịch Chi hội Kiến trúc sư Cảnh quan Việt Nam góp ý.
Ở góc nhìn tương tự, KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, đây là cơ hội quan trọng để thành phố nhìn thẳng vào những hạn chế tồn tại nhiều năm, từ đó xây dựng mô hình phát triển bền vững cho thế kỷ tới. Qua nghiên cứu, ông Ánh cho rằng quy hoạch mới chỉ thực sự có giá trị khi nhận diện đúng thực trạng và các “điểm nghẽn” của đô thị, đồng thời áp dụng phương pháp tiếp cận tích hợp, dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
“Quy hoạch không chỉ mô tả địa hình hay khoanh vùng chức năng. Quan trọng hơn là phải chỉ ra thuận lợi và thách thức của hiện trạng kinh tế – xã hội, nhận diện rõ những lĩnh vực thiếu hụt, bão hòa để lựa chọn giải pháp phù hợp”, KTS Trần Huy Ánh nói.
Một trong những vấn đề nổi bật của Hà Nội hiện nay là ùn tắc giao thông. Theo ông Ánh, đây không chỉ là hiện tượng mà còn là hệ quả của những hạn chế trong quy hoạch trước đây. Nhiều tuyến đường hay dự án hạ tầng được vẽ ra nhưng thiếu khảo sát, dự báo nhu cầu và nguồn lực đầu tư. Hệ quả là không có mặt bằng hoặc không thu hút được vốn, khiến dự án không thể triển khai.
Đề cập đến hai điểm nghẽn lớn khác của Hà Nội là ô nhiễm môi trường và ngập úng đô thị, KTS Trần Huy Ánh cho rằng trong quá trình rà soát quy hoạch trước đây, nhiều chuyên gia đã chỉ ra hạn chế của mô hình xử lý nước thải tập trung quy mô lớn, đồng thời khuyến nghị chuyển sang mô hình phân tán hoặc bán tập trung.
Tuy nhiên, một số đề xuất trong quy hoạch mới vẫn tiếp tục mở rộng mô hình tập trung ở quy mô lớn hơn, thậm chí ở cấp vùng. Theo ông, cách tiếp cận này tiềm ẩn rủi ro cao vì chi phí đầu tư và vận hành lớn, trong khi hiệu quả không bền vững. “Các giải pháp như đào bể ngầm hay sông ngầm quy mô lớn rất tốn kém và thiếu cơ sở khoa học nếu không dựa trên phân tích thủy văn đầy đủ của hệ thống sông Hồng - Thái Bình”, ông Ánh nhấn mạnh.
Để bước vào kỷ nguyên mới, Hà Nội không thể sử dụng những công cụ cũ. KTS Trần Huy Ánh đề xuất áp dụng bộ ba công cụ: GIS (Hệ thống thông tin địa lý), BIM (Mô hình thông tin công trình) và CDE (Môi trường dữ liệu dùng chung) để quản trị phát triển đô thị. Việc sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) sẽ giúp nhà quy hoạch phân tích chính xác dòng di chuyển dân cư, nhu cầu hạ tầng và tình trạng môi trường, từ đó đưa ra các giải pháp khả thi hơn thay vì chỉ dựa trên những bản vẽ đơn giản. Trong bối cảnh tái thiết đô thị và sắp xếp đơn vị hành chính, các chuyên gia gợi ý mỗi phường, xã có thể trở thành một “đơn vị tự chủ sinh thái”. Mô hình này gắn kết hữu cơ giữa nội đô và vùng nông nghiệp ngoại thành, giúp đảm bảo an toàn thực phẩm, quản lý chất thải tại nguồn và hình thành chu trình kinh tế tuần hoàn bền vững.
KTS Trần Huy Ánh cho rằng, quy hoạch tầm nhìn 100 năm không chỉ là một bộ bản vẽ, mà phải là một hệ thống quản trị phát triển đô thị liên tục, có khả năng thích ứng với biến đổi kinh tế, xã hội và môi trường. “Nếu nhận diện đúng các điểm nghẽn hiện tại và áp dụng phương pháp tiếp cận mới, Hà Nội có thể biến những thách thức hôm nay thành động lực cho một đô thị phát triển bền vững trong thế kỷ tới”, KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh.
