Khi đồng tiền “ăn” mất lương tâm

“Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” không chỉ là một khẩu hiệu mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc mà phải được cụ thể hóa bằng những chính sách thiết thực và những hành động cụ thể trong từng lĩnh vực của đời sống xã hội.

Ở Việt Nam, quyền trẻ em luôn được đặt ở vị trí trung tâm trong các chính sách phát triển xã hội. Trẻ em phải được sinh ra và lớn lên trong một môi trường an toàn, được bảo vệ cả về thể chất, tinh thần và nhân cách. Đó không chỉ là trách nhiệm của gia đình, nhà trường mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội và của hệ thống quản lý nhà nước.

Một quốc gia mạnh không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn được đo bằng mức độ an toàn dành cho trẻ em. Vậy mà vừa qua, thông tin hàng trăm tấn thịt lợn nhiễm bệnh lọt vào bếp ăn trường tiểu học và mầm non ở Hà Nội đã khiến dư luận đặc biệt lo lắng và bức xúc.

Một câu hỏi lớn được đặt ra: Vì sao một khối lượng thực phẩm nhiễm bệnh lớn như vậy vẫn có thể đi qua nhiều tầng, nấc kiểm soát để tiến vào bữa ăn của học sinh?

Chúng ta đều biết, hệ thống kiểm soát thực phẩm học đường hiện nay có nhiều lực lượng tham gia: Cơ quan kiểm dịch thú y, lực lượng quản lý an toàn thực phẩm, cơ quan quản lý địa phương, đơn vị cung ứng thực phẩm và bộ phận giám sát bếp ăn tại nhà trường. Mỗi lực lượng là một “cánh cửa” bảo vệ sức khỏe học sinh.

Lẽ ra với một chuỗi kiểm soát nhiều tầng như vậy thì không thể có loại thực phẩm bẩn nào có thể lọt vào bếp ăn học đường.

Dư luận có quyền đặt câu hỏi: Phải chăng đã có những “cánh cửa kiểm soát” bị buông lỏng? Phải chăng đã có những người được giao nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe học sinh nhưng chưa làm tròn trách nhiệm? Và liệu có hay không việc đồng tiền đã làm lu mờ trách nhiệm công vụ của một bộ phận cán bộ thực thi nhiệm vụ kiểm soát an toàn thực phẩm?

Một khối lượng thực phẩm nhiễm bệnh lớn như vậy không thể “lọt lưới” nếu các khâu kiểm soát đều được thực hiện đúng quy trình, đúng trách nhiệm và đúng quy định pháp luật. Vấn đề đặt ra không chỉ là sai phạm của doanh nghiệp cung ứng thực phẩm mà còn là trách nhiệm của những người được giao nhiệm vụ kiểm soát nhưng đã không làm tròn trách nhiệm kiểm soát.

Thực phẩm bẩn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân: Lợi nhuận bất chấp của doanh nghiệp; gian lận thương mại trong chuỗi cung ứng; thiếu kiểm soát trong quá trình vận chuyển và phân phối. Nhưng nguy hiểm hơn cả là khi những người có trách nhiệm kiểm soát lại không thực hiện đúng trách nhiệm của mình.

Khi kiểm tra chỉ mang tính hình thức. Khi giám sát chưa chặt chẽ. Khi trách nhiệm bị xem nhẹ và đặc biệt là khi đồng tiền làm lu mờ ranh giới giữa đúng và sai, giữa trách nhiệm và sự buông lỏng trách nhiệm công vụ thì khi đó hậu quả không chỉ dừng lại ở một sai phạm hành chính mà nghiêm trọng hơn là làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với hệ thống bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trong bất kỳ lĩnh vực nào, sự tha hóa trách nhiệm công vụ đều nguy hiểm. Nhưng trong lĩnh vực bảo đảm an toàn thực phẩm học đường, sự tha hóa ấy còn nguy hiểm hơn nhiều lần, bởi nó liên quan trực tiếp đến sức khỏe của thế hệ tương lai.

Việc để thực phẩm nhiễm bệnh lọt vào bếp ăn trường học không đơn thuần là sai phạm trong quản lý an toàn thực phẩm mà còn là hành vi đe dọa trực tiếp đến sức khỏe thế hệ tương lai của đất nước. Thậm chí, xét ở góc độ xã hội và đạo lý, đây có thể xem là hành vi đầu độc thế hệ trẻ mà hậu quả không thể đánh giá và lường hết được. Không một lợi ích vật chất nào có thể biện minh cho sự thỏa hiệp trước nguy cơ ấy.

Việc Công an thành phố Hà Nội đã vào cuộc điều tra, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan là bước đi cần thiết và kịp thời, thể hiện quyết tâm giữ nghiêm kỷ cương pháp luật và bảo vệ an toàn bữa ăn học đường.

Dư luận xã hội mong muốn quá trình điều tra phải làm rõ đến cùng trách nhiệm của từng khâu, từng cá nhân, từng đơn vị trong chuỗi kiểm soát thực phẩm học đường; không chỉ xử lý nghiêm các doanh nghiệp vi phạm mà quan trọng hơn là phải làm rõ trách nhiệm của những người được giao nhiệm vụ kiểm soát nhưng đã buông lỏng trách nhiệm hoặc tiếp tay cho sai phạm. Chỉ khi trách nhiệm được xác định rõ ràng và xử lý nghiêm minh thì mới có thể củng cố niềm tin của xã hội đối với hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.

Thực tiễn cho thấy, để ngăn chặn triệt để tình trạng thực phẩm bẩn lọt vào trường học, không thể chỉ xử lý từng vụ việc riêng lẻ mà cần những giải pháp đồng bộ, lâu dài và mang tính hệ thống. Trước hết, cần siết chặt hơn nữa trách nhiệm của các cơ quan kiểm dịch, lực lượng quản lý an toàn thực phẩm và chính quyền địa phương trong kiểm soát nguồn cung thực phẩm cho bếp ăn tập thể.

Cùng với đó, phải tăng cường cơ chế kiểm tra độc lập, kiểm tra đột xuất đối với các đơn vị cung ứng thực phẩm cho trường học; đồng thời minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm học đường từ nguồn gốc, vận chuyển đến chế biến và sử dụng.

Đặc biệt, cần xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị liên quan trong kiểm soát an toàn thực phẩm học đường; coi đây là tiêu chí quan trọng trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện chế tài xử lý theo hướng đủ sức răn đe đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực cung ứng thực phẩm cho trường học, nhất là các hành vi buông lỏng quản lý, tiếp tay cho sai phạm hoặc trục lợi từ chính sách liên quan đến bảo đảm an toàn thực phẩm cho học sinh.

Không ai có quyền đánh đổi sức khỏe trẻ em lấy lợi ích kinh tế. Không ai có quyền nhân danh thủ tục hành chính để hợp thức hóa thực phẩm không bảo đảm chất lượng và càng không thể để đồng tiền làm tha hóa lương tâm của những người được giao nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Giữ an toàn bữa ăn học đường không chỉ là yêu cầu quản lý trước mắt mà còn là mệnh lệnh trách nhiệm đối với các cơ quan chức năng, đối với đội ngũ cán bộ thực thi công vụ và đối với toàn xã hội nhằm bảo vệ giống nòi và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước.