Từ Nghị định 174: Góc nhìn pháp lý giữa tin tức thời sự thuần túy và tác phẩm báo chí

(CLO) Ngày 01 tháng 7 năm 2026 là ngày hiệu lực thi hành Nghị định 174/2026/NĐ-CP ban hành ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin.

Theo đó, sẽ xử phạt từ 20 đến 30 triệu đồng đối với các hành vi chia sẻ tác phẩm báo chí trên mạng xã hội mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Điều này đã tạo ra nhiều tranh luận trong dư luận. Không ít người đặt câu hỏi: Liệu việc chia sẻ một bài báo có phải lúc nào cũng là hành vi xâm phạm quyền tác giả? Và đâu là ranh giới giữa quyền tiếp cận thông tin của công chúng với quyền sở hữu trí tuệ của cơ quan báo chí và tác giả? Thực tế, để trả lời câu hỏi này cần quay trở lại một nguyên tắc pháp lý cơ bản nhưng thường bị hiểu chưa đầy đủ: sự khác biệt giữa “tin tức thời sự thuần túy đưa tin” và “tác phẩm báo chí”.

123-xu-phat.png
Tình trạng “bê nguyên bài báo” về fanpage, diễn đàn hoặc các nền tảng nội dung số để thu hút lượng truy cập đã trở thành vấn đề nhức nhối của ngành báo chí.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam (Luật SHTT), tác phẩm báo chí là tác phẩm có nội dung độc lập và cấu tạo hoàn chỉnh, bao gồm các thể loại: phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ánh, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại báo chí khác nhằm đăng, phát trên báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử hoặc các phương tiện khác. Xét về đặc điểm, “tác phẩm báo chí” bao giờ cũng có sự tham gia sáng tạo của tác giả như: Lựa chọn đề tài, thu thập và xử lý thông tin, sắp xếp bố cục, diễn đạt bằng ngôn ngữ riêng, phân tích đưa ra nhận định hoặc góc nhìn riêng. Ví dụ: Phóng sự điều tra về nạn buôn lậu; Bài phân tích pháp lý về tranh chấp quyền tác giả… Do vậy, tác phẩm báo chí được bảo hộ quyền tác giả theo quy định tại Điểm c Khoản 1 Điều 14 Luật SHTT. Trái lại, tại Khoản 1 Điều 15 quy định rõ “tin tức thời sự thuần túy đưa tin” là đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả. Bởi do đặc điểm của tin tức thời sự thuần túy chỉ là những thông tin phản ánh sự kiện khách quan, đơn thuần trả lời các câu hỏi: ai? cái gì? ở đâu? khi nào? mà hầu như không có yếu tố sáng tạo. Ví dụ: Ngày 5/6/2026 Chính phủ họp phiên thường kỳ…, Bão số 5 đổ bộ vào Quy Nhơn lúc 15 giờ… tất cả các dữ kiện này thuộc về công chúng, không ai được độc quyền.

Thông tin, sự kiện không được bảo hộ

Trong nền kinh tế tri thức, đặc biệt trong kỷ nguyên số hiện nay, thông tin là một nguồn lực quan trọng. Tuy nhiên, không phải mọi thông tin đều là đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ. Như đã nêu trên, Khoản 1 Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam quy định rõ: “Tin tức thời sự thuần túy đưa tin” không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả. Quy định này phản ánh một nguyên tắc phổ quát của pháp luật sở hữu trí tuệ quốc tế. Tại Khoản 8 Điều 2 của Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật cũng cho phép các quốc gia thành viên loại trừ khỏi phạm vi bảo hộ “các tin tức thời sự hay sự kiện, số liệu vụn vặt chỉ mang tính chất thông tin báo chí”. Đây cũng là nguyên tắc được áp dụng rộng rãi tại Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu.

2aoboqddi5zcs1setnhexac7ivtsglm6uj7drr04-1921.jpg
Luật sư Lê Quang Vy – Công ty Luật GV Lawyers

Nói cách khác, sự kiện không phải là tài sản độc quyền của bất kỳ ai. Một phiên họp của Quốc hội, một vụ cháy lớn, một quyết định điều hành kinh tế của Chính phủ hay một thương vụ đầu tư nước ngoài đều là những dữ kiện khách quan thuộc về đời sống xã hội. Không cơ quan báo chí nào có thể độc quyền sở hữu các sự kiện đó. Đó cũng là lý do vì sao nhiều tờ báo có thể đồng thời đưa tin về cùng một sự kiện mà không phát sinh tranh chấp bản quyền.

Tuy nhiên, nếu cho rằng “Tin tức thời sự thuần túy” không được bảo hộ nên có thể sao chép nguyên bài báo. Điều này hoàn toàn không đúng, cụ thể như độc giả có quyền sử dụng dữ kiện trong bài báo như: Hoa Kỳ áp thuế x% lên quốc gia Y”. Nhưng không được sao chép toàn bộ bài phân tích của nhà báo về nguyên nhân, hậu quả của việc áp thuế… Tóm lại pháp luật thường tách bạch thông tin, sự kiện (fact) không được bảo hộ và hình thức thể hiện (expression) được bảo hộ.

Bảo hộ hình thức thể hiện

Thật vậy, cái luật pháp bảo hộ chính là sự sáng tạo của con người, vì như chúng ta biết từ một sự kiện khách quan đến một tác phẩm báo chí hoàn chỉnh là một khoảng cách rất lớn. Người phóng viên phải lựa chọn góc tiếp cận, thu thập tài liệu, kiểm chứng nguồn tin, phỏng vấn nhân vật, tổ chức bố cục và thể hiện nội dung bằng ngôn ngữ của mình. Quá trình lao động đó tạo nên giá trị sáng tạo và là đối tượng được pháp luật bảo hộ.

Mặt khác, sự phát triển của mạng xã hội đã làm xuất hiện một quan niệm khá phổ biến: chỉ cần ghi nguồn thì có thể đăng lại nguyên văn bài báo. Quan niệm này không đúng, bởi việc dẫn nguồn chỉ là nghĩa vụ về mặt đạo đức, còn về mặt pháp lý thì phải tuân thủ theo các quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ. Điều này có nghĩa là việc trích dẫn nguồn không đồng nghĩa với việc được quyền sao chép toàn bộ tác phẩm báo chí. Nếu một tài khoản mạng xã hội đăng lại nguyên văn một bài điều tra, một bài bình luận kinh tế hay một phóng sự chuyên sâu của cơ quan báo chí mà không được phép, hành vi đó bị xem là xâm phạm quyền tài sản của chủ thể quyền, dù tên tác giả và nguồn báo vẫn được ghi đầy đủ.

Trong nhiều năm qua, tình trạng “bê nguyên bài báo” về fanpage, diễn đàn hoặc các nền tảng nội dung số để thu hút lượng truy cập đã trở thành vấn đề nhức nhối của ngành báo chí. Không ít cơ quan báo chí phải đầu tư nguồn lực lớn cho hoạt động tác nghiệp nhưng doanh thu quảng cáo lại bị chia sẻ bởi những đơn vị khai thác lại nội dung mà không trả chi phí bản quyền.

Ý nghĩa của Nghị định 174

Trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay, việc Nghị định 174/2026/NĐ-CP ra đời như đã bổ sung công cụ thực thi đối với các quyền vốn đã được ghi nhận trong Luật SHTT, cụ thể là chế tài xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí trên mạng xã hội mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Việc này giúp tăng cường bảo vệ thành quả lao động sáng tạo. Ngoài ra, việc bảo vệ tác phẩm báo chí cũng không chỉ phục vụ lợi ích của các tòa soạn mà đây còn là điều kiện để duy trì động lực đầu tư cho báo chí chuyên nghiệp, đặc biệt là các thể loại đòi hỏi chi phí cao như điều tra, phân tích chuyên sâu hoặc báo chí giải pháp.

Không thể đánh đồng mọi nội dung báo chí với “tin tức thời sự thuần túy”. Bởi nếu như sự kiện là tài sản chung của xã hội thì cách kể lại sự kiện lại là tài sản trí tuệ của người sáng tạo. Một doanh nghiệp có thể sử dụng dữ kiện được báo chí công bố để xây dựng báo cáo nghiên cứu của riêng mình. Một chuyên gia có thể bình luận về cùng một sự kiện theo góc nhìn độc lập. Một cơ quan báo chí hoàn toàn có thể khai thác lại cùng nguồn thông tin để xây dựng bài viết mới. Nhưng việc sao chép nguyên vẹn hoặc khai thác phần thể hiện mang tính sáng tạo của tác giả lại là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Suy cho cùng, quyền được biết của công chúng và quyền được bảo hộ của người sáng tạo không phải là hai giá trị đối lập. Chúng chỉ thực sự cân bằng khi xã hội hiểu rõ rằng sự kiện thuộc về mọi người, nhưng lao động sáng tạo thì cần được tôn trọng. Tiêu chí quyết định để phân biệt tác phẩm báo chí với tin tức thời sự thuần túy chính là yếu tố sáng tạo trong cách thể hiện.

Xem thêm

Một năm triển khai chính quyền 3 cấp: Từ “sắp xếp xong” đến “vận hành tốt”

Một năm triển khai chính quyền 3 cấp: Từ “sắp xếp xong” đến “vận hành tốt”

(NB&CL) Một năm trước, mô hình tổ chức mới của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương chính thức đi vào vận hành sau cuộc sắp xếp quy mô lớn nhất trong nhiều thập niên. Hàng loạt đơn vị hành chính được tổ chức lại, nhiều cơ quan được hợp nhất, hàng nghìn đầu mối được tinh gọn, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên phạm vi cả nước.

Bảo vệ thế hệ trẻ trước những cạm bẫy trên không gian mạng

Bảo vệ thế hệ trẻ trước những cạm bẫy trên không gian mạng

(CLO) Chưa bao giờ internet và mạng xã hội có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống con người như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ ai cũng có thể học tập, giải trí, kết nối bạn bè và tiếp cận kho tri thức toàn cầu. Không gian mạng đã mở ra nhiều cơ hội phát triển trong thời đại số.

Xăng E10 và định hướng tăng trưởng xanh của nền kinh tế!

Xăng E10 và định hướng tăng trưởng xanh của nền kinh tế!

(NB&CL) Từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E10 sẽ chính thức được phân phối trên toàn quốc theo lộ trình của Bộ Công Thương. Việc các doanh nghiệp xăng dầu đồng loạt chuyển sang kinh doanh xăng sinh học E10 cho thấy, quá trình chuyển đổi năng lượng xanh ở Việt Nam đang từng bước thích ứng với xu hướng phát triển bền vững, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Nếu phát triển tốt nhiên liệu sinh học, Việt Nam không chỉ có thêm một giải pháp giảm phát thải mà còn mở ra dư địa cho nông nghiệp nguyên liệu, công nghiệp chế biến và xu hướng kinh tế tuần hoàn.

Xăng E10: 14 năm chuẩn bị và bài toán đồng thuận xã hội

Xăng E10: 14 năm chuẩn bị và bài toán đồng thuận xã hội

(NB&CL) Xăng E10 sẽ chính thức được triển khai trên toàn quốc từ ngày 1/6/2026 theo đúng lộ trình được Chính phủ hoạch định từ hơn một thập niên trước. Nhưng điều khiến dư luận tranh luận những ngày qua không chỉ là một loại nhiên liệu mới, mà là cách một chủ trương đúng được đưa vào đời sống. Bởi kinh nghiệm cho thấy, một chính sách có thể được chuẩn bị rất kỹ trên giấy tờ, nhưng chỉ thực sự thành công khi người dân hiểu, tin và sẵn sàng đồng hành cùng nó.

Xây dựng xã, phường XHCN: Đưa những giá trị tốt đẹp vào đời sống hằng ngày

Xây dựng xã, phường XHCN: Đưa những giá trị tốt đẹp vào đời sống hằng ngày

(CLO) Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa đang được đặt ra như một bước phát triển mới trong tư duy quản trị ở cơ sở. Theo PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đây là thời điểm “chín muồi” để đưa những giá trị của chủ nghĩa xã hội đi vào đời sống bằng những thay đổi cụ thể mà người dân có thể nhìn thấy, cảm nhận được mỗi ngày.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường bảo vệ tác quyền trên môi trường số

Hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường bảo vệ tác quyền trên môi trường số

(NB&CL) Hàng loạt vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan bị khởi tố hình sự đánh dấu bước chuyển mạnh trong câu chuyện bản quyền tại Việt Nam. Động thái của Bộ Công an được xem là cú đánh trực diện vào tư duy “xài chùa” vốn tồn tại dai dẳng trong môi trường giải trí và nội dung số.

Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến khát vọng hùng cường của dân tộc

Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến khát vọng hùng cường của dân tộc

(CLO) Tháng Năm lại về. Những con đường bắt đầu nhiều hơn sắc đỏ của cờ hoa. Những bài hát về Bác lại vang lên từ các ô cửa nhỏ, từ loa phát thanh trong mỗi khu dân phố, từ những chương trình truyền hình buổi tối. Có điều, năm nay, cảm xúc về ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh dường như đến theo một cách khác.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết” trong giai đoạn phát triển mới của đất nước

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết” trong giai đoạn phát triển mới của đất nước

(CLO) Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết – Thành công, thành công, đại thành công”. Đó không chỉ là lời hiệu triệu cách mạng, mà còn là kết tinh sâu sắc tư tưởng chính trị, triết lý nhân văn và tầm nhìn chiến lược của Người về sức mạnh của dân tộc Việt Nam.

Không có ngoại lệ cho người nổi tiếng

Không có ngoại lệ cho người nổi tiếng

(CLO) Thông tin ca sĩ Miu Lê bị Công an Thành phố Hải Phòng khởi tố, bắt tạm giam để điều tra hành vi “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” thêm một lần nữa đặt ra những suy ngẫm về trách nhiệm xã hội của người nổi tiếng. Dù vụ việc vẫn đang trong quá trình điều tra và chờ kết luận chính thức từ cơ quan chức năng, song việc một nghệ sĩ nổi tiếng vướng vòng lao lý cũng đủ gióng lên hồi chuông cảnh báo về lối sống lệch chuẩn, về ý thức thượng tôn pháp luật của một bộ phận nghệ sĩ hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, giải trí hiện nay.

Nỗi bất an phía sau những lọ thuốc nhỏ mắt bị thu hồi

Nỗi bất an phía sau những lọ thuốc nhỏ mắt bị thu hồi

(CLO) Dung dịch nhỏ mắt, hay thứ người ta vẫn quen gọi đơn giản là “thuốc nhỏ mắt” vốn từ lâu được mặc nhiên xem là sản phẩm có thể đưa thẳng vào đôi mắt, nơi nhạy cảm và mong manh nhất của cơ thể. Nhưng khi một lô thuốc bị thu hồi vì không đạt chỉ tiêu độ trong, câu chuyện không còn chỉ là lỗi kỹ thuật của nhà sản xuất, mà là lời cảnh báo rằng, không phải thứ gì mang tên thuốc nhỏ mắt cũng có thể yên tâm nhỏ vào mắt.

“Nghe dân”, gần dân và bước chuyển mình của Mặt trận

“Nghe dân”, gần dân và bước chuyển mình của Mặt trận

(NB&CL) Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ) có lẽ là một trong những kỳ Đại hội đặc biệt nhất nhiều năm trở lại đây. Không chỉ vì diễn ra vào thời điểm đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với hàng loạt thay đổi lớn về tổ chức bộ máy, mô hình quản trị và yêu cầu tăng trưởng, mà còn bởi chính Đại hội này cho thấy một sự thay đổi khá rõ trong cách Mặt trận nhìn về vai trò của mình.

Điều đáng tiếc nhất khi một bộ phận người nổi tiếng sống buông thả

Điều đáng tiếc nhất khi một bộ phận người nổi tiếng sống buông thả

(CLO) “Lại thêm một nghệ sĩ dính ma túy”. Có lẽ đó là câu xuất hiện nhiều nhất trên mạng xã hội sau thông tin ca sĩ Miu Lê (tên thật là Lê Ánh Nhật) bị bắt để điều tra hành vi sử dụng trái phép chất ma túy. Điều lạ là vụ việc ồn ào thật, tranh cãi cũng dữ dội thật, nhưng cảm giác sốc thì dường như không còn bao nhiêu.

Định hướng cho thế hệ trẻ

Định hướng cho thế hệ trẻ

(CLO) Mỗi mùa hoa phượng nở cùng với cái nóng oi ả đầu hè cũng là lúc nhiều gia đình bước vào những tháng ngày thấp thỏm, lo âu vì các kỳ thi lớp 10, thi tốt nghiệp trung học phổ thông và kỳ tuyển sinh đại học. Cái nóng ngoài trời dường như càng thêm ngột ngạt bởi không khí thi cử. Từ trong các lớp học đến những bữa cơm gia đình, câu chuyện điểm số, trường lớp, đỗ hay trượt luôn hiện diện như một áp lực vô hình bao trùm lên cả học sinh lẫn cha mẹ.

Sân bay Dubai. Ảnh: DXB

Khi yêu cầu “gần dân, sát dân” trở thành thước đo đổi mới

(NB&CL) Từ ngày 11 đến 13/5/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội), Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI sẽ chính thức diễn ra với sự tham dự của hơn 1.300 đại biểu, đại diện cho các tầng lớp nhân dân, các dân tộc, tôn giáo, kiều bào và các tổ chức thành viên trong và ngoài nước.

Nỗi đau mang tên bạo hành trẻ em

Nỗi đau mang tên bạo hành trẻ em

(CLO) Có những đứa trẻ chưa kịp hiểu thế nào là cuộc đời đã sớm học cách sợ hãi người lớn. Có những đứa trẻ chưa thuộc hết bảng chữ cái nhưng đã quen với tiếng quát tháo, tiếng đồ vật ném xuống nền nhà, tiếng chân người lớn đi về phía mình trong tâm trạng bất an. Và có những đứa trẻ, như cháu bé 4 tuổi ở phường Phú Diễn vừa qua, đã rời khỏi thế giới này ngay trong chính gia đình – nơi lẽ ra phải là chỗ bình yên nhất.

Siết trách nhiệm pháp lý để ngăn chặn hiệu quả hơn

Siết trách nhiệm pháp lý để ngăn chặn hiệu quả hơn

(NB&CL) Với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế số, bảo vệ sở hữu trí tuệ phải đối mặt với những thách thức mới như định nghĩa và bảo vệ quyền dữ liệu, tình trạng pháp lý của các tác phẩm do AI tạo ra, vi phạm xuyên biên giới, trách nhiệm của các nền tảng internet và bảo vệ bí mật thương mại. Việc Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cho thấy Việt Nam đang quyết tâm hướng đến mục tiêu thúc đẩy và phát triển hệ thống bảo vệ sở hữu trí tuệ, tạo điều kiện cho sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế số.

Điện Biên Phủ: Mốc chói lọi bằng vàng của lịch sử

Điện Biên Phủ: Mốc chói lọi bằng vàng của lịch sử

(CLO) Đó là nhận định của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bài viết  “Nhân ngày kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ” đăng trên báo Nhân Dân số 3690 ra ngày 7/5/1964. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Điện Biên Phủ như là một cái mốc chói lọi bằng vàng của lịch sử. Nó ghi rõ nơi chủ nghĩa thực dân lăn xuống dốc và tan rã, đồng thời phong trào giải phóng dân tộc khắp thế giới đang lên cao đến thắng lợi hoàn toàn”.

Cỡ chữ bài viết: