Từ Nghị định 174: Góc nhìn pháp lý giữa tin tức thời sự thuần túy và tác phẩm báo chí

(CLO) Ngày 01 tháng 7 năm 2026 là ngày hiệu lực thi hành Nghị định 174/2026/NĐ-CP ban hành ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin.

Theo đó, sẽ xử phạt từ 20 đến 30 triệu đồng đối với các hành vi chia sẻ tác phẩm báo chí trên mạng xã hội mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Điều này đã tạo ra nhiều tranh luận trong dư luận. Không ít người đặt câu hỏi: Liệu việc chia sẻ một bài báo có phải lúc nào cũng là hành vi xâm phạm quyền tác giả? Và đâu là ranh giới giữa quyền tiếp cận thông tin của công chúng với quyền sở hữu trí tuệ của cơ quan báo chí và tác giả? Thực tế, để trả lời câu hỏi này cần quay trở lại một nguyên tắc pháp lý cơ bản nhưng thường bị hiểu chưa đầy đủ: sự khác biệt giữa “tin tức thời sự thuần túy đưa tin” và “tác phẩm báo chí”.

123-xu-phat.png
Tình trạng “bê nguyên bài báo” về fanpage, diễn đàn hoặc các nền tảng nội dung số để thu hút lượng truy cập đã trở thành vấn đề nhức nhối của ngành báo chí.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam (Luật SHTT), tác phẩm báo chí là tác phẩm có nội dung độc lập và cấu tạo hoàn chỉnh, bao gồm các thể loại: phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ánh, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại báo chí khác nhằm đăng, phát trên báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử hoặc các phương tiện khác. Xét về đặc điểm, “tác phẩm báo chí” bao giờ cũng có sự tham gia sáng tạo của tác giả như: Lựa chọn đề tài, thu thập và xử lý thông tin, sắp xếp bố cục, diễn đạt bằng ngôn ngữ riêng, phân tích đưa ra nhận định hoặc góc nhìn riêng. Ví dụ: Phóng sự điều tra về nạn buôn lậu; Bài phân tích pháp lý về tranh chấp quyền tác giả… Do vậy, tác phẩm báo chí được bảo hộ quyền tác giả theo quy định tại Điểm c Khoản 1 Điều 14 Luật SHTT. Trái lại, tại Khoản 1 Điều 15 quy định rõ “tin tức thời sự thuần túy đưa tin” là đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả. Bởi do đặc điểm của tin tức thời sự thuần túy chỉ là những thông tin phản ánh sự kiện khách quan, đơn thuần trả lời các câu hỏi: ai? cái gì? ở đâu? khi nào? mà hầu như không có yếu tố sáng tạo. Ví dụ: Ngày 5/6/2026 Chính phủ họp phiên thường kỳ…, Bão số 5 đổ bộ vào Quy Nhơn lúc 15 giờ… tất cả các dữ kiện này thuộc về công chúng, không ai được độc quyền.

Thông tin, sự kiện không được bảo hộ

Trong nền kinh tế tri thức, đặc biệt trong kỷ nguyên số hiện nay, thông tin là một nguồn lực quan trọng. Tuy nhiên, không phải mọi thông tin đều là đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ. Như đã nêu trên, Khoản 1 Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam quy định rõ: “Tin tức thời sự thuần túy đưa tin” không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả. Quy định này phản ánh một nguyên tắc phổ quát của pháp luật sở hữu trí tuệ quốc tế. Tại Khoản 8 Điều 2 của Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật cũng cho phép các quốc gia thành viên loại trừ khỏi phạm vi bảo hộ “các tin tức thời sự hay sự kiện, số liệu vụn vặt chỉ mang tính chất thông tin báo chí”. Đây cũng là nguyên tắc được áp dụng rộng rãi tại Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu.

2aoboqddi5zcs1setnhexac7ivtsglm6uj7drr04-1921.jpg
Luật sư Lê Quang Vy – Công ty Luật GV Lawyers

Nói cách khác, sự kiện không phải là tài sản độc quyền của bất kỳ ai. Một phiên họp của Quốc hội, một vụ cháy lớn, một quyết định điều hành kinh tế của Chính phủ hay một thương vụ đầu tư nước ngoài đều là những dữ kiện khách quan thuộc về đời sống xã hội. Không cơ quan báo chí nào có thể độc quyền sở hữu các sự kiện đó. Đó cũng là lý do vì sao nhiều tờ báo có thể đồng thời đưa tin về cùng một sự kiện mà không phát sinh tranh chấp bản quyền.

Tuy nhiên, nếu cho rằng “Tin tức thời sự thuần túy” không được bảo hộ nên có thể sao chép nguyên bài báo. Điều này hoàn toàn không đúng, cụ thể như độc giả có quyền sử dụng dữ kiện trong bài báo như: Hoa Kỳ áp thuế x% lên quốc gia Y”. Nhưng không được sao chép toàn bộ bài phân tích của nhà báo về nguyên nhân, hậu quả của việc áp thuế… Tóm lại pháp luật thường tách bạch thông tin, sự kiện (fact) không được bảo hộ và hình thức thể hiện (expression) được bảo hộ.

Bảo hộ hình thức thể hiện

Thật vậy, cái luật pháp bảo hộ chính là sự sáng tạo của con người, vì như chúng ta biết từ một sự kiện khách quan đến một tác phẩm báo chí hoàn chỉnh là một khoảng cách rất lớn. Người phóng viên phải lựa chọn góc tiếp cận, thu thập tài liệu, kiểm chứng nguồn tin, phỏng vấn nhân vật, tổ chức bố cục và thể hiện nội dung bằng ngôn ngữ của mình. Quá trình lao động đó tạo nên giá trị sáng tạo và là đối tượng được pháp luật bảo hộ.

Mặt khác, sự phát triển của mạng xã hội đã làm xuất hiện một quan niệm khá phổ biến: chỉ cần ghi nguồn thì có thể đăng lại nguyên văn bài báo. Quan niệm này không đúng, bởi việc dẫn nguồn chỉ là nghĩa vụ về mặt đạo đức, còn về mặt pháp lý thì phải tuân thủ theo các quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ. Điều này có nghĩa là việc trích dẫn nguồn không đồng nghĩa với việc được quyền sao chép toàn bộ tác phẩm báo chí. Nếu một tài khoản mạng xã hội đăng lại nguyên văn một bài điều tra, một bài bình luận kinh tế hay một phóng sự chuyên sâu của cơ quan báo chí mà không được phép, hành vi đó bị xem là xâm phạm quyền tài sản của chủ thể quyền, dù tên tác giả và nguồn báo vẫn được ghi đầy đủ.

Trong nhiều năm qua, tình trạng “bê nguyên bài báo” về fanpage, diễn đàn hoặc các nền tảng nội dung số để thu hút lượng truy cập đã trở thành vấn đề nhức nhối của ngành báo chí. Không ít cơ quan báo chí phải đầu tư nguồn lực lớn cho hoạt động tác nghiệp nhưng doanh thu quảng cáo lại bị chia sẻ bởi những đơn vị khai thác lại nội dung mà không trả chi phí bản quyền.

Ý nghĩa của Nghị định 174

Trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay, việc Nghị định 174/2026/NĐ-CP ra đời như đã bổ sung công cụ thực thi đối với các quyền vốn đã được ghi nhận trong Luật SHTT, cụ thể là chế tài xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí trên mạng xã hội mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Việc này giúp tăng cường bảo vệ thành quả lao động sáng tạo. Ngoài ra, việc bảo vệ tác phẩm báo chí cũng không chỉ phục vụ lợi ích của các tòa soạn mà đây còn là điều kiện để duy trì động lực đầu tư cho báo chí chuyên nghiệp, đặc biệt là các thể loại đòi hỏi chi phí cao như điều tra, phân tích chuyên sâu hoặc báo chí giải pháp.

Không thể đánh đồng mọi nội dung báo chí với “tin tức thời sự thuần túy”. Bởi nếu như sự kiện là tài sản chung của xã hội thì cách kể lại sự kiện lại là tài sản trí tuệ của người sáng tạo. Một doanh nghiệp có thể sử dụng dữ kiện được báo chí công bố để xây dựng báo cáo nghiên cứu của riêng mình. Một chuyên gia có thể bình luận về cùng một sự kiện theo góc nhìn độc lập. Một cơ quan báo chí hoàn toàn có thể khai thác lại cùng nguồn thông tin để xây dựng bài viết mới. Nhưng việc sao chép nguyên vẹn hoặc khai thác phần thể hiện mang tính sáng tạo của tác giả lại là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Suy cho cùng, quyền được biết của công chúng và quyền được bảo hộ của người sáng tạo không phải là hai giá trị đối lập. Chúng chỉ thực sự cân bằng khi xã hội hiểu rõ rằng sự kiện thuộc về mọi người, nhưng lao động sáng tạo thì cần được tôn trọng. Tiêu chí quyết định để phân biệt tác phẩm báo chí với tin tức thời sự thuần túy chính là yếu tố sáng tạo trong cách thể hiện.

Xem thêm

Một kỳ thi và bài học về sự trung thực

Một kỳ thi và bài học về sự trung thực

(CLO) Mỗi mùa thi tốt nghiệp trung học phổ thông đều mang theo biết bao kỳ vọng của học sinh, gia đình và toàn xã hội. Sau mười hai năm đèn sách, kỳ thi không chỉ khép lại một chặng đường học tập mà còn mở ra cánh cửa của tương lai. Đó có thể là giảng đường đại học, trường nghề hay hành trình lập nghiệp của mỗi người.

Nền tảng cho khát vọng phát triển đất nước

Nền tảng cho khát vọng phát triển đất nước

(NB&CL) Ngày 2/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1189/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới; đồng thời tạo nền tảng tinh thần vững chắc, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Khi tăng trưởng được đo bằng năng lực thực thi

Khi tăng trưởng được đo bằng năng lực thực thi

(NB&CL) Suốt nhiều năm, “thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn” gần như đã trở thành một nhận định quen thuộc mỗi khi bàn về những lực cản đối với phát triển. Thế nhưng, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6 và Hội nghị trực tuyến với các địa phương đầu tháng 7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra một nhận định khác, ngắn gọn nhưng giàu sức gợi: “Hiện nay, vấn đề cốt tử, cốt lõi là triển khai thực thi. Giai đoạn này, thể chế không còn là điểm nghẽn của điểm nghẽn nữa. Thực thi nhiệm vụ, tổ chức triển khai đang là điểm nghẽn của điểm nghẽn”.

Lớn cùng nhịp bước của đất nước

Lớn cùng nhịp bước của đất nước

(CLO) Mỗi thế hệ đều có một thời điểm phải trả lời câu hỏi: mình sẽ lớn lên như thế nào trong bước chuyển của đất nước. Với tuổi trẻ hôm nay, câu hỏi ấy đến sớm hơn và cũng cụ thể hơn. Khi Việt Nam bước vào một giai đoạn phát triển mới với những cơ hội rộng mở nhưng áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, điều được chờ đợi ở người trẻ không chỉ là khát vọng hay nhiệt huyết, mà còn là năng lực thích ứng, tinh thần học tập không ngừng và bản lĩnh để tạo ra giá trị thật. Lớn cùng nhịp bước của đất nước, vì thế, không còn là một lời cổ vũ, mà đang trở thành một yêu cầu của thời đại.

Nhìn lại một năm cải cách bộ máy

Nhìn lại một năm cải cách bộ máy

(CLO) Một năm trước, khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên phạm vi cả nước, cùng với quyết tâm tinh gọn tổ chức bộ máy là hàng loạt băn khoăn về những tác động trong giai đoạn chuyển tiếp. Việc nhiều cán bộ, công chức, viên chức xin nghỉ hưu trước tuổi hoặc thôi việc đã trở thành chủ đề thu hút sự quan tâm của dư luận. Có người coi đây là kết quả tất yếu của quá trình sàng lọc đội ngũ, cũng có người lo ngại bộ máy sẽ thiếu hụt những cán bộ có năng lực, kinh nghiệm đúng vào thời điểm chính quyền cơ sở được giao nhiều quyền hạn và trách nhiệm hơn.

Báo chí Việt Nam - Người đến sau có trách nhiệm!

Báo chí Việt Nam - Người đến sau có trách nhiệm!

(CLO) Vòng xoáy công nghệ có lẽ chẳng bao giờ có điểm dừng. Báo chí bây giờ và trong tương lai vẫn sẽ từng ngày đối mặt với áp lực buộc mình đổi mới. Nhưng dù có ở nền tảng công nghệ nào, dù kỹ thuật làm báo có phát triển đến đâu, thì có những giá trị cốt lõi của báo chí cũng không thể mất và không được phép mất. Như một chiếc la bàn, Báo chí cách mạng có thể định hướng dư luận, góp phần gìn giữ sự ổn định xã hội và vun đắp niềm tin vào sự thật. Mạng xã hội có thể là “mạch máu” kết nối thông tin, nhưng Báo chí cách mạng chính là “trái tim” giữ nhịp đập lý trí và trách nhiệm trong đời sống truyền thông hiện đại, để luôn là một người đến sau có trách nhiệm!

Giữ chủ quyền trên không gian mạng: Từ tư duy đến hành động

Giữ chủ quyền trên không gian mạng: Từ tư duy đến hành động

(NB&CL) Từ cảnh báo về nguy cơ mất an toàn dữ liệu đến yêu cầu xây dựng “thế trận an ninh mạng chủ động, toàn diện”, Chỉ thị số 57-CT/TW đã đặt ra một định hướng chiến lược rõ ràng cho bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian số. Nhưng để biến định hướng ấy thành năng lực phòng thủ thực chất vẫn là bài toán lớn, đòi hỏi sự đồng bộ về công nghệ, nhân lực, thể chế pháp lý và khả năng tự chủ dữ liệu trong bối cảnh các nguy cơ an ninh mạng ngày càng phức tạp và khó lường.

Cần những “lá chắn phòng thủ” mới

Cần những “lá chắn phòng thủ” mới

(NB&CL) Một đường điện bị tê liệt có thể làm cả thành phố tối đèn. Một tuyến giao thông đứt gãy có thể khiến nền kinh tế chao đảo. Nhưng trong thời đại số, chỉ một cuộc tấn công mạng vào trung tâm dữ liệu, hệ thống ngân hàng hay nền tảng điều hành quốc gia cũng có thể tạo ra những xáo trộn không kém một cuộc khủng hoảng ngoài đời thực. Không gian mạng giờ đây đã trở thành phần lãnh thổ đặc biệt, gắn trực tiếp với chủ quyền quốc gia, năng lực quản trị và niềm tin xã hội.

Sàn giao dịch hàng hóa Việt Nam: Cơ hội định giá lại nông sản Việt Nam

Sàn giao dịch hàng hóa Việt Nam: Cơ hội định giá lại nông sản Việt Nam

(NB&CL) Trong nhiều năm qua, Việt Nam đứng trong nhóm xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới về sản lượng, nhưng giá trị thu về vẫn chưa tương xứng. Phần lớn các mặt hàng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, gạo… vẫn phụ thuộc vào giá niêm yết trên sàn quốc tế, khiến doanh nghiệp và nông dân trong nước luôn ở thế bị động. Chuyên gia nhận định: Việt Nam dẫn đầu thế giới nhiều mặt hàng nông sản nhưng thiếu sàn giao dịch thực thụ, gây lãng phí nguồn lực và đánh mất quyền định đoạt giá bán.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Từ đối thoại khu vực đến dấu ấn một Việt Nam chủ động kiến tạo

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Từ đối thoại khu vực đến dấu ấn một Việt Nam chủ động kiến tạo

(NB&CL) Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 được tổ chức tại Hà Nội (từ ngày 9-10/6/2026) vào đúng thời điểm khu vực đang đứng trước những yêu cầu mới về tự cường, đổi mới và thích ứng với các biến động toàn cầu. Trong dòng chảy đó, AFF không chỉ là một sự kiện đối ngoại quan trọng của ASEAN mà còn cho thấy vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong việc khởi xướng, duy trì và làm sâu sắc thêm các không gian đối thoại khu vực.

Việc tử tế - Bông hoa đẹp của thi đua yêu nước

Việc tử tế - Bông hoa đẹp của thi đua yêu nước

(CLO) Nhân dịp kỷ niệm 78 năm Ngày Bác Hồ ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc (11/6/1948 - 11/6/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gặp mặt 100 điển hình tiên tiến trong Chương trình “Việc tử tế” của Đài Truyền hình Việt Nam. Đây không chỉ là hoạt động tôn vinh những con người bình dị mà cao quý, mà còn là dịp để xã hội nhìn lại, trân trọng và lan tỏa những giá trị nhân văn tốt đẹp đang hiện hữu trong đời sống hằng ngày.

Tương lai đất nước bắt đầu từ người lao động hôm nay

Tương lai đất nước bắt đầu từ người lao động hôm nay

(CLO) Trong nhiều thập niên qua, người lao động Việt Nam từng đối mặt với không ít biến động của nền kinh tế. Nhưng có lẽ chưa bao giờ câu chuyện tương lai nghề nghiệp lại được đặt ra rõ ràng như hôm nay, khi trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và chuyển đổi số đang làm thay đổi cách con người làm việc và tạo ra giá trị. Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một nhiệm kỳ đại hội.

 Hà Nội thu phí vào nội đô từ năm 2028: Cần lộ trình dài hơi và các giải pháp hỗ trợ đi kèm

Hà Nội thu phí vào nội đô từ năm 2028: Cần lộ trình dài hơi và các giải pháp hỗ trợ đi kèm

(NB&CL) Hà Nội một lần nữa đưa kế hoạch thu phí phương tiện giao thông vào nội đô với lộ trình bắt đầu từ Vành đai 1 vào năm 2028 với kỳ vọng “công cụ kinh tế” sẽ giúp điều tiết giao thông và thúc đẩy người dân chuyển sang phương tiện công cộng. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, việc nghiên cứu thu phí phương tiện vào nội đô cần được đánh giá toàn diện cả ở góc độ giao thông, kinh tế lẫn tác động xã hội.

Một năm triển khai chính quyền 3 cấp: Từ “sắp xếp xong” đến “vận hành tốt”

Một năm triển khai chính quyền 3 cấp: Từ “sắp xếp xong” đến “vận hành tốt”

(NB&CL) Một năm trước, mô hình tổ chức mới của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương chính thức đi vào vận hành sau cuộc sắp xếp quy mô lớn nhất trong nhiều thập niên. Hàng loạt đơn vị hành chính được tổ chức lại, nhiều cơ quan được hợp nhất, hàng nghìn đầu mối được tinh gọn, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên phạm vi cả nước.

Bảo vệ thế hệ trẻ trước những cạm bẫy trên không gian mạng

Bảo vệ thế hệ trẻ trước những cạm bẫy trên không gian mạng

(CLO) Chưa bao giờ internet và mạng xã hội có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống con người như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ ai cũng có thể học tập, giải trí, kết nối bạn bè và tiếp cận kho tri thức toàn cầu. Không gian mạng đã mở ra nhiều cơ hội phát triển trong thời đại số.

Xăng E10 và định hướng tăng trưởng xanh của nền kinh tế!

Xăng E10 và định hướng tăng trưởng xanh của nền kinh tế!

(NB&CL) Từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E10 sẽ chính thức được phân phối trên toàn quốc theo lộ trình của Bộ Công Thương. Việc các doanh nghiệp xăng dầu đồng loạt chuyển sang kinh doanh xăng sinh học E10 cho thấy, quá trình chuyển đổi năng lượng xanh ở Việt Nam đang từng bước thích ứng với xu hướng phát triển bền vững, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Nếu phát triển tốt nhiên liệu sinh học, Việt Nam không chỉ có thêm một giải pháp giảm phát thải mà còn mở ra dư địa cho nông nghiệp nguyên liệu, công nghiệp chế biến và xu hướng kinh tế tuần hoàn.

Xăng E10: 14 năm chuẩn bị và bài toán đồng thuận xã hội

Xăng E10: 14 năm chuẩn bị và bài toán đồng thuận xã hội

(NB&CL) Xăng E10 sẽ chính thức được triển khai trên toàn quốc từ ngày 1/6/2026 theo đúng lộ trình được Chính phủ hoạch định từ hơn một thập niên trước. Nhưng điều khiến dư luận tranh luận những ngày qua không chỉ là một loại nhiên liệu mới, mà là cách một chủ trương đúng được đưa vào đời sống. Bởi kinh nghiệm cho thấy, một chính sách có thể được chuẩn bị rất kỹ trên giấy tờ, nhưng chỉ thực sự thành công khi người dân hiểu, tin và sẵn sàng đồng hành cùng nó.

Cỡ chữ bài viết: