1. Ngày 1/8/2022, phát biểu kết luận Hội nghị thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội cho công nhân, người thu nhập thấp, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nêu rõ những quan điểm, định hướng lớn trong phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân. Thủ tướng nhấn mạnh, phát triển nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp, công nhân là trách nhiệm, nghĩa vụ, đạo đức của cả hệ thống chính trị. Nhà nước khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, nhà cho người thu nhập thấp, các đối tượng khó khăn theo cơ chế thị trường. Đồng thời có chính sách để hỗ trợ về nhà ở cho các đối tượng người thu nhập thấp đô thị, công nhân khu công nghiệp về nhà ở, “không hy sinh tiến bộ và công bằng xã hội để chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần”.
Trong phát biểu, Thủ tướng lưu ý, quá trình triển khai thực hiện các chính sách về nhà ở xã hội lâu nay đã bộc lộ một số tồn tại, hạn chế cần được nhìn nhận khách quan, thẳng thắn để tập trung khắc phục sớm nhất có thể. Nêu rõ mục tiêu phát triển nhà ở xã hội phù hợp khả năng chi trả của công nhân, người lao động, người thu nhập thấp, người có hoàn cảnh khó khăn, Thủ tướng giao Bộ Xây dựng chủ trì, xây dựng đề án đầu tư, xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho công nhân, người thu nhập thấp trong giai đoạn từ nay tới năm 2030, hoàn thành ngay trong tháng 8/2022.
“Cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính phiền hà, rườm rà, không cần thiết, tạo thuận lợi nhất để các doanh nghiệp có động lực, cảm xúc, cảm hứng để phát triển nhà ở xã hội”, “Phát triển nhà ở xã hội là chính sách nhân văn của Đảng, Nhà nước ta; đề nghị các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp tập trung thực hiện với quyết tâm cao nhất, bằng trí tuệ, tâm huyết để ngày càng nhiều công nhân, lao động, người có thu nhập thấp có chỗ ở, an cư, lạc nghiệp”, là những điều được Thủ tướng nhấn mạnh tại Hội nghị này. Thủ tướng cũng lưu ý, các doanh nghiệp đã đăng ký đầu tư, xây dựng trên 1,2 triệu căn hộ từ nay tới năm 2030 cần nói đi đôi với làm, không để người dân mất niềm tin.
Trong rất nhiều các cuộc làm việc sau đó, người đứng đầu Chính phủ cũng nhiều lần nhắc nhớ về mục tiêu này. Mới đây nhất, trong chuyến làm việc tại Bình Định ngày 4/2/2023, sau khi kiểm tra, khảo sát các dự án nhà ở xã hội tại đây, tìm hiểu tình hình thực tế, gặp gỡ, lắng nghe chia sẻ của nhà đầu tư, người dân, Thủ tướng đề nghị các bộ ngành liên quan như Bộ Xây dựng, Bộ LĐ-TB&XH, Tổng LĐLĐ Việt Nam và nhất là các địa phương thúc đẩy mạnh mẽ việc phát triển nhà ở xã hội trong thời gian tới, nghiên cứu ban hành các chính sách phù hợp, huy động các nhà đầu tư, phấn đấu đến năm 2030 xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội. Thủ tướng giao Bộ Xây dựng khẩn trương tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc; các ngân hàng ưu tiên nguồn vốn; các địa phương quy hoạch bố trí quỹ đất phù hợp.
2. Từ chỉ đạo của Thủ tướng, trước thềm Hội nghị toàn quốc thúc đẩy thị trường bất động sản (dự kiến diễn ra vào 17/2), Bộ Xây dựng đề xuất Chính phủ, Quốc hội dành gói tín dụng khoảng 110.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 10% nhu cầu vốn của giai đoạn 2022 - 2030 cấp cho các ngân hàng thương mại để cho các dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân vay theo hình thức tái cấp vốn. Hình thức này giống với gói 30.000 tỷ đồng đã thực hiện trong giai đoạn 2013 - 2016. Bộ Xây dựng cũng đề nghị Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính phối hợp để xây dựng chi tiết hơn.
Trong gói tín dụng này, sẽ dành khoảng 50% (55.000 tỷ đồng) cho chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân vay ưu đãi. 50% còn lại sẽ dành cho người mua và thuê mua nhà ở xã hội, nhà ở công nhân.
Trước đó, năm 2021, Bộ Xây dựng cũng từng nêu đề xuất bổ sung vào chương trình phục hồi kinh tế giai đoạn 2022 – 2023 gói tín dụng 65.000 tỷ đồng làm nhà ở xã hội, nhà cho công nhân. Gói này bao gồm tín dụng tái cấp vốn cho chủ đầu tư dự án. Tuy nhiên, đến nay, đề xuất này chưa có tiến triển thêm.
3. Một thực tế được đặt ra là bất chấp rất nhiều chỉ đạo, nhà ở cho người thu nhập thấp vẫn luôn trong tình trạng “cháy hàng”. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay việc đầu tư xây dựng nhà ở xã hội mới chỉ đạt 7,79 triệu mét vuông/12,5 triệu mét vuông theo yêu cầu. Đơn cử như nhà ở phục vụ công nhân làm việc trong khu công nghiệp, khu chế xuất mới chỉ đáp ứng được khoảng hơn 30% nhu cầu. Như trong năm 2022 vừa qua, cả nước chỉ vỏn vẹn có 9 dự án nhà ở xã hội được cấp phép mới với quy mô 5.526 căn hộ. Đối với dự án nhà ở công nhân, trên cả nước mới có 2 dự án được cấp phép mới với quy mô 1.729 căn hộ...
Lý giải nguyên nhân, bà Hà Thu Giang - Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, ngoài câu chuyện nguồn cung ở phân khúc này còn thấp thì điều đáng quan tâm là việc các tổ chức tín dụng được chỉ định chưa triển khai cho vay đối với nhà ở xã hội theo Nghị định 100/2015/NĐ-CP do chưa được bố trí nguồn vốn ngân sách nhà nước cấp bù chênh lệch lãi suất.
“Đối với cho vay nhà ở xã hội, khó khăn lớn nhất là nguồn vốn cho vay các chương trình còn hạn chế, nguồn cung nhà ở xã hội tại các địa phương còn khan hiếm, nhiều công trình chưa khởi công theo kế hoạch đăng ký, giá nguyên vật liệu xây dựng tăng cao làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện công trình. Ngoài ra, nhiều đối tượng có nhu cầu nhưng qua rà soát không đủ điều kiện vay vốn (chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để thực hiện việc xây dựng mới nhà để ở, chưa tách khẩu…)”, bà Hà Thu Giang cho biết.
Trao đổi với báo chí, ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) cũng thừa nhận, hiện các quy định liên quan, nhất là luật Nhà ở 2014 sửa đổi có nhiều điểm nghẽn, chưa thật phù hợp với chủ trương xã hội hóa đầu tư của Đảng để phát triển NOXH; chưa đảm bảo tính khả thi, chưa phù hợp với tình hình thực tiễn. Điển hình như Điều 43 và Điều 81 dự thảo luật Nhà ở (sửa đổi) có thể đã không đúng khi không còn quy định trách nhiệm, nghĩa vụ của chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại dành 20% quỹ đất làm NOXH mà đẩy trách nhiệm về cho Nhà nước.
Còn ông Nguyễn Chí Thanh - Phó Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) thì cho rằng trong việc phát triển nhà ở xã hội, nếu vẫn giữ những quy định như hiện nay, không có sự quyết liệt, không có biện pháp tháo gỡ thì chắc chắn sẽ rất khó thu hút nhà đầu tư. Bởi vì thủ tục đầu tư nhà ở xã hội cũng giống như nhà ở thương mại, chỉ khác ở chỗ không phải định giá tiền sử dụng đất, nhưng lại phải duyệt giá bán, duyệt người mua. Những quy định này đã khiến nhà đầu tư cảm thấy khó khăn.
Còn ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), Chủ tịch HĐQT Công ty GP.Invest thì các doanh nghiệp luôn sẵn sàng tham gia phát triển các dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân nếu có cơ chế chính sách rõ ràng.
“Nếu cho doanh nghiệp lựa chọn nộp tiền thay vì triển khai, cũng cần tách bạch khoản tiền doanh nghiệp hoán đổi 20% quỹ đất xây nhà ở xã hội vào một tài khoản riêng, hoặc được hoạch toán riêng để dùng vào việc xây dựng nhà ở xã hội, chứ không nên hòa chung vào vốn ngân sách như hiện nay” - ông Hiệp đề xuất.
Đó chỉ là vài ba trong vô vàn những kiến nghị đề xuất từ chính những người “trong cuộc”. Rõ ràng, để hiện thực hoá mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2030, còn quá nhiều điểm vướng cần được tháo gỡ và 110.000 tỷ đồng cũng chỉ mới là một… con số mà thôi.
Nguyễn Hà
