Tôi có một căn nhà ở quê, nơi tôi sinh ra và lớn lên. Mỗi dịp lễ Tết, tôi luôn đưa gia đình trở về để chìm đắm trong không chỉ những niềm vui sum vầy, thư thái bên nhau sau những lo toan bộn bề của cuộc sống; mà ở đó còn là tình làng nghĩa xóm, điều mà cha ông ta thường nói là “tối lửa tắt đèn có nhau”.
Nói vậy không có nghĩa ở nơi phố xá đông đúc đang thiếu đi tình làng nghĩa xóm. Nơi tôi ở, cả khu phố vẫn giữ được nét văn hoá làng xóm xưa, dù có phần nhạt nhoà hơn bởi nhịp sống hối hả, vội vã của công việc, học hành. Nhưng mỗi người hàng xóm, từ lũ trẻ buổi chiều tan học nô đùa rộn rã đến người lớn mỗi lúc gặp nhau đều trao những lời chào, lời chúc dù chỉ là ngắn ngủi, thoảng qua. Những điều tưởng chừng nhỏ nhặt thường ngày ấy đã dần kéo mọi người lại gần nhau hơn, trân quý nhau hơn, từ đó tạo nên một không gian cộng đồng hạnh phúc.
Mấy hôm nay, tôi cứ băn khoăn về sự việc người đàn ông hành hung hàng xóm cùng toà nhà rồi phải chịu án tù, và mới nhất là người phụ nữ vừa bị tạm giữ hình sự cũng bởi hành hung hàng xóm. Điểm chung là đều cùng ở một toà chung cư và về bản chất, họ là láng giềng khi ở trong cùng một cộng đồng, cùng một không gian sinh sống.
Trong một xã hội hiện đại, xung đột thường xuất phát từ lợi ích, hoặc ít nhiều là lối sống vênh nhau về thói quen và văn hoá. Nhưng ở cả hai sự việc đáng buồn vừa qua, câu chuyện lại bắt nguồn từ con trẻ. Đáng lý, những mẫu thuẫn hay lỗi lầm của trẻ nhỏ phải dễ giải quyết hơn, đôi khi chỉ cần là một lời xin lỗi, hỏi han và chia sẻ. Đằng này, mẫu thuẫn lại bị người lớn đẩy lên thành xung đột đến mức phải chịu án hình sự, của chính những người trưởng thành vốn dĩ đã phải đủ trải nghiệm, đủ suy nghĩ và đủ trách nhiệm.
Ở không gian bó hẹp trong một toà nhà, lẽ ra mối quan hệ của cộng đồng phải gắn bó, gần gũi nhau hơn mới phải. Giả dụ khi con trẻ mâu thuẫn với nhau, người lớn có thể dễ dàng hoà giải, thậm chí mượn ngay chính những mẫu thuẫn đó làm bài học để giáo dục con trẻ thông qua cách ứng xử và giải quyết vấn đề của mình.
Có lẽ, vấn đề sâu xa, căn cốt hơn nằm ở chính sự ích kỷ và cao ngạo của người lớn, mà điều đó đều được tích tụ từ sự thiếu giáo dục, thiếu tình làng nghĩa xóm, thiếu tình yêu thương và lòng bao dung, độ lượng.
Khoan nói đến trách nhiệm với pháp luật, bản thân họ không nhận ra rằng họ sẽ còn phải chịu những bản án cuộc đời trước xã hội, hay chỉ đơn giản là tự bội nhọ vào chính nhân cách của mình. Rồi họ sẽ chạm mặt nhau thế nào, sinh sống với cộng đồng ra sao, chưa nói đến chuyện cách hành xử của họ có thể sẽ góp phần hình thành nên những nhân cách bị khiếm khuyết về đạo đức của con trẻ sau này.
Bạo lực chưa bao giờ là cách giải quyết vấn đề trọn vẹn. Từ tôn giáo, sắc tộc đến các vấn đề địa chính trị hay nhỏ nhất là mối quan hệ cá nhân, bạo lực có chăng chỉ giải toả được những mâu thuẫn hay bức xúc mang tính nhất thời, còn lại đều chỉ là thứ gia tăng thêm hận thù. Hay như trong câu chuyện tình làng nghĩa xóm này, bạo lực có thể dù mới chỉ là một hành vi rất nhỏ cũng sẽ đào sâu thêm ngăn cách.
Con người vốn dĩ chẳng ai có thể sống một mình. Và như nhà thơ Tố Hữu từng viết trong “Bài ca mùa xuân 1961”, rằng người với người sống để yêu nhau. Cớ sao chúng ta không chọn cách yêu thương và độ lượng với nhau và với chính bản thân mình?!
