Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Không thể “mất bò mới lo làm chuồng”!

(NB&CL) Dữ liệu cá nhân đã và đang được mua bán, giao dịch như rau trên internet, dẫn tới nguy cơ người dùng bị làm phiền, quấy rối, tấn công mạng, thậm chí khủng bố. Và nguy cơ ấy ngày càng lớn hơn trong thời đại công nghệ phát triển vũ bão hiện nay, không thể để “mất bò mới lo làm chuồng”.

1. Vào tháng 1/2012, Cục An ninh Thông tin truyền thông (Bộ Công an) đã phát hiện 3 người sử dụng trái phép thông tin của các cá nhân, tổ chức vào mục đích kinh doanh, có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.

Qua điều tra, cơ quan công an đã tìm ra Dương Hồng Lễ - chủ trang web www.danhsachkhachhang.com. Ông Lễ khai mua thông tin khách hàng từ Hứa Văn Tuấn (chủ www.datavip24h.com) và Lê Minh Trung (chủ www.timkhachhang.com).

Facebook thừa nhận đã nghe những cuộc gọi, ghi âm của người dùng để cải thiện hệ thống AI.

Facebook thừa nhận đã nghe những cuộc gọi, ghi âm của người dùng để cải thiện hệ thống AI.

Ông Tuấn khai nhận đã thu thập được danh sách 600 khách hàng mua bất động sản (có số điện thoại, mã căn hộ, giá bán) trong thời gian làm cho Công ty chứng khoán Phú Gia, trao đổi với một số người khác và có được hơn 100 danh sách như: Danh sách giám đốc tại Bình Dương, 30.000 thuê bao Mobifone trả sau tại TP.HCM; 65.000 thuê bao Viettel trả sau tại Hà Nội,…

Một cán bộ điều tra của Bộ Công an khi đó nhận định, mua bán thông tin, dữ liệu cá nhân là một trong những loại hình tội phạm mới. Đối tượng phạm tội chưa nhận thức được hành vi của mình mang lại mối nguy hiểm cho xã hội.

Tới nay, tình trạng mua bán thông tin cá nhân trên mạng internet không những chưa bị dẹp bỏ mà còn diễn ra hết sức công khai và rầm rộ. Chỉ cần gõ từ khóa “mua thông tin cá nhân” lên google, lập tức có ngay hàng loạt trang điện tử hoặc tài khoản Facebook rao bán đủ loại “data” cá nhân như tên tuổi, số điện thoại, ngành nghề, chức vụ và thậm chí cả thu nhập hay số dư tài khoản. Những dữ liệu này được phân loại để bên mua chọn lựa, từ “danh sách doanh nhân VIP”, “danh sách cư dân”, “danh sách phụ huynh thu nhập cao”,… đến “người gửi tiền tiết kiệm ở ngân hàng trên 200 triệu đồng”.

Tất cả mọi người, ở mọi giới, mọi độ tuổi, mọi tầng lớp xã hội, nhẹ thì bị làm phiền, nặng thì không còn an toàn nữa, khi mọi dữ liệu cá nhân đều bị phơi bày, mua bán, đổi chác.

Những dẫn chứng nêu trên vẫn đơn giản là dữ liệu thu thập tương đối cơ bản. Tháng 3/2018, thông tin Công ty Cambridge Analytica (Anh) thu thập thông tin người dùng Facebook để phục vụ cuộc tranh cử tổng thống Mỹ năm 2016, đã thực sự gây chấn động. Nó cho thấy không chỉ là các thông tin “cứng”, mà thậm chí xu hướng hành vi của người dùng internet cũng có thể bị nắm bắt, sử dụng, lợi dụng…

Mới đây, dữ liệu của 419 triệu người dùng Facebook lại bị rò rỉ, lớn hơn nhiều so với vụ Cambridge Analytica. Theo Tech Crunch, bất kỳ ai cũng có thể truy cập dữ liệu của hơn 133 triệu người dùng Mỹ, 18 triệu người dùng Anh và 50 triệu người dùng Việt Nam mà không cần bất kỳ mật khẩu nào.

Và đó mới chỉ là Google, Facebook. Và đó là chưa nói tới vấn đề khả năng “định vị vị trí” người dùng và những hệ lụy khó đoán lường.

Không còn bí mật cá nhân, đời tư, con người sẽ không khác những con robot. Ảnh minh họa.

Không còn bí mật cá nhân, đời tư, con người sẽ không khác những con robot. Ảnh minh họa.

2. Tháng 12/2019, New York Times lại đã có một bài phân tích về chủ đề dữ liệu vị trí (location tracking data) do các công ty tư nhân thu thập từ các ứng dụng di động (app) và đưa ra cảnh báo rủi ro đời tư.

Căn cứ phân tích của New York Times là một tập dữ liệu 50 tỷ vị trí được thu thập trong 2 năm, của 12 triệu điện thoại thông minh tại một số thành phố lớn tại Mỹ, được cung cấp ẩn danh bởi một nhân viên công ty thiết kế app. Từ tập dữ liệu này, New York Times đã kết hợp với vài thông tin công khai để bóc tách ra được toàn bộ hành trình của một số cá nhân, với độ chính xác cao. Những nhật ký di chuyển này cho thấy toàn cảnh đời sống xã hội và đời sống riêng tư của cá nhân, bao gồm: giao du với ai? vợ/chồng vào khách sạn nào vào giờ trưa hay không? nhân viên có đến văn phòng đối thủ cạnh tranh hay không?...

Và không chỉ ở Mỹ mới có các đơn vị có quyền/khả năng thu thập, phân tích dữ liệu cá nhân, mà tất cả các quốc gia đều có. Ở Việt Nam, tháng 8/2019 tại TP.HCM, đoàn công tác của TP.HCM đã có cuộc gặp gỡ Công ty Gojek (Indonesia) và Go-Viet. Gojek là đối tác hỗ trợ kỹ thuật cho Go-Viet, một ứng dụng đặt xe có tiếng tại Việt Nam, cùng với Grab. Lãnh đạo Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM cho hay, hiện Go-Viet quản lý dữ liệu về lộ trình đi lại của người sử dụng dịch vụ. Nếu Go-Viet có thể chia sẻ một phần dữ liệu này thì Sở có thể tìm hiểu, đánh giá được quy luật đi lại của người dân, phục vụ công tác quy hoạch, quản lý. Một đại diện của GoJek group cho biết sẵn sàng làm việc với các cơ quan chức năng của TP.HCM để tìm hiểu nhu cầu cụ thể.

Có thể thấy việc doanh nghiệp hợp tác, hỗ trợ các cơ quan quản lý về quy hoạch, giao thông,… là rất đáng hoan nghênh. Tuy nhiên, câu hỏi cần đặt ra là: Các doanh nghiệp cung cấp ứng dụng gọi xe, giao hàng (như Go-Viet, Grab,…) có cần phải được sự đồng ý của người dùng khi chia sẻ thông tin cá nhân? Dữ liệu người dùng được sử dụng vào những việc cụ thể như thế nào, vì lợi ích đa số hay thiểu số?,...

Việt Nam như đã nói, hiện còn thiếu, yếu chế tài về thu thập, sử dụng dữ liệu cá nhân, nhưng trên thế giới thì đã có. Theo chuyên gia Nguyễn Hồng Hải Đăng (Đại học Melbourne, Úc), người dân các quốc gia châu Âu đã và đang được bảo vệ bởi Luật Bảo vệ Dữ liệu châu Âu (GDPR, nền tảng của nó ra đời từ 1995). Đáng chú ý, hai khái niệm bản lề của GDPR là dữ liệu cá nhân và dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Trong đó, “dữ liệu nhạy cảm” là bất kỳ dữ liệu nào tiết lộ chủng tộc hoặc sắc tộc, tư tưởng chính trị, đức tin, tình trạng sinh dục, xu hướng tính dục,… Việc xử lý và phân tích các dữ liệu này hoàn toàn bị cấm. Một số ngoại lệ phải có sự đồng thuận của chủ thể dữ liệu.

Nhưng trong bối cảnh internet của vạn vật (internet of things), các nhà làm luật phương Tây cũng bị các hãng công nghệ bỏ lại, dù đã có rất rất nhiều các quy định để xử phạt (Google, Facebook từng bị phạt hàng tỷ USD). Và Việt Nam thì tay trắng.

Có nghĩa, chúng ta bên cạnh việc áp dụng các luật, các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư cho công dân đã có trên thế giới (châu Âu, Mỹ, hay Trung Quốc), cần phải sớm thiết lập mô hình bảo vệ quyền riêng tư cho công dân, để xử phạt khi cần thiết, và nhất là không để hàng chục triệu người Việt trở thành “mồi ngon” cho kẻ xấu, kẻ ác.

Linh Giang

Xem thêm

Kiến tạo nền tảng cho mô hình quản trị quốc gia hiện đại

Kiến tạo nền tảng cho mô hình quản trị quốc gia hiện đại

(NB&CL) Một nền quản trị quốc gia hiện đại không thể được tạo nên chỉ bằng một bộ máy tinh gọn hơn hay những nền tảng công nghệ mới. Nó đòi hỏi một nền tảng thể chế đủ khả năng mở đường cho phát triển, một bộ máy đủ năng lực biến chính sách thành kết quả và một hạ tầng dữ liệu đủ sức thay đổi phương thức ra quyết định. 

Từ mùa Thu 1945 đến khát vọng Việt Nam 2045

Từ mùa Thu 1945 đến khát vọng Việt Nam 2045

(NB&CL) Tám mươi mốt năm sau mùa Thu 1945, lịch sử đã đi qua biết bao biến động, nhưng có những giá trị càng qua thời gian càng trở nên bền vững. Đó là khát vọng độc lập, ý chí tự quyết vận mệnh dân tộc, tinh thần tự lực tự cường và niềm tin rằng một đất nước, dù từng ở trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, vẫn có thể tự mình đứng dậy, lựa chọn con đường đi tới và làm nên tương lai.

Từ Nhà nước của Nhân dân đến nền quản trị quốc gia hiện đại

Từ Nhà nước của Nhân dân đến nền quản trị quốc gia hiện đại

(NB&CL) Ngày 2/9/1945, giữa Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước quốc dân đồng bào và thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đó không chỉ là một văn kiện khai sinh một quốc gia độc lập sau nhiều thập niên mất nước, mà còn mở ra một nền tảng chính trị - pháp lý mới cho Nhà nước Việt Nam hiện đại, nơi quyền lực không còn thuộc về một thiểu số cai trị, mà thuộc về Nhân dân; Nhà nước được lập nên để gánh vác việc chung, bảo đảm quyền sống, quyền tự do và hạnh phúc của con người.

Nghị quyết số 18-NQ/TW: Xây dựng xã hội kỷ cương từ ý thức tự thân

Nghị quyết số 18-NQ/TW: Xây dựng xã hội kỷ cương từ ý thức tự thân

(NB&CL) Kỷ cương của một xã hội không thể chỉ được giữ bằng quy định và giám sát. Khi con người biết tự điều chỉnh hành vi, tôn trọng pháp luật và nghĩ đến trách nhiệm với cộng đồng, kỷ cương mới trở thành một phần của đời sống. Từ yêu cầu xây dựng “trật tự tự thân” trong Nghị quyết số 18-NQ/TW, có thể nhìn thấy một mục tiêu sâu xa hơn: Xây dựng một xã hội mà những điều đúng không cần lúc nào cũng phải có người nhắc mới được thực hiện.

40 năm thu hút FDI: Đã đến lúc định vị giai đoạn mới!

40 năm thu hút FDI: Đã đến lúc định vị giai đoạn mới!

(NB&CL) Sau 40 năm mở cửa, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, xuất khẩu, việc làm và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, mục tiêu cũng thay đổi. Điều chúng ta hướng tới không còn là thu hút nhiều vốn hơn, mà là thu hút những dòng vốn có khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp Việt Nam và góp phần xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập sâu rộng. 

Nghị quyết 23: Mở rộng không gian cống hiến, nối dài sức mạnh Việt Nam

Nghị quyết 23: Mở rộng không gian cống hiến, nối dài sức mạnh Việt Nam

(NB&CL) Một quốc gia mạnh không chỉ bởi những nguồn lực trong lãnh thổ, mà còn bởi khả năng kết nối và phát huy những tiềm lực đang hiện diện bên ngoài. Trong thế giới mà tri thức, công nghệ, vốn và nhân lực chất lượng cao vận động xuyên biên giới, đường biên địa lý không thể đồng nghĩa với giới hạn của sức mạnh quốc gia.

Loạt giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp bứt tốc, kiên định mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Loạt giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp bứt tốc, kiên định mục tiêu tăng trưởng 2 con số

(NB&CL) Chặng đường nửa cuối năm được dự báo vẫn đầy thách thức. Do vậy, để đạt được mục tiêu tăng trưởng cả năm, nền kinh tế phải tháo gỡ được hàng loạt nút thắt nội tại: từ kiểm soát lạm phát, khơi thông điểm nghẽn giải ngân đầu tư công, đến việc duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý và phục hồi kênh dẫn vốn trung - dài hạn...

Nghị quyết 20 và cuộc chuyển đổi lớn trong tư duy phát triển Việt Nam

Nghị quyết 20 và cuộc chuyển đổi lớn trong tư duy phát triển Việt Nam

(NB&CL) Việt Nam có biển từ hàng nghìn năm trước. Nhưng có lẽ chưa bao giờ trong lịch sử hiện đại, biển lại được đặt vào vị trí trung tâm của tư duy phát triển như lúc này. Điều thay đổi không nằm ở chiều dài hơn ba nghìn cây số bờ biển hay diện tích vùng đặc quyền kinh tế, mà ở cách chúng ta nhìn về biển. Đó cũng là điểm nhấn lớn nhất của Nghị quyết số 20-NQ/TW: Lần đầu tiên biển không còn được đặt trong tư duy phát triển biển, mà được đặt trong tư duy phát triển quốc gia.

Vận hành thị trường carbon: Đòn bẩy tăng tốc kinh tế xanh

Vận hành thị trường carbon: Đòn bẩy tăng tốc kinh tế xanh

(NB&CL) Phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là một trong những định hướng lớn được Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Nghị quyết XIV của Đảng) xác định nhằm tạo động lực cho mô hình tăng trưởng mới. Trong bối cảnh Việt Nam (VN) đang xây dựng và từng bước vận hành thị trường carbon, yêu cầu đặt ra không chỉ là giảm phát thải mà còn phải chuyển đổi căn bản tư duy phát triển, coi môi trường là một nguồn lực kinh tế. 

Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV: Thiết kế năng lực thực thi cho một giai đoạn phát triển mới

Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV: Thiết kế năng lực thực thi cho một giai đoạn phát triển mới

(NB&CL) Việt Nam không thiếu chủ trương đúng, cũng không thiếu quyết tâm chính trị. Điều quyết định thành công của một giai đoạn phát triển mới nằm ở khả năng biến những chủ trương ấy thành hành động hiệu quả, để mỗi quyết sách không chỉ dừng lại trên văn bản mà tạo ra những thay đổi có thể cảm nhận trong đời sống. Từ góc nhìn đó, Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV không chỉ bàn về những nhiệm vụ trước mắt, mà còn cho thấy một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy quản trị: đưa năng lực thực thi trở thành nền tảng để hiện thực hóa khát vọng phát triển mà Đại hội XIV đã xác lập.

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ: Không để sự hy sinh nào bị lãng quên

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ: Không để sự hy sinh nào bị lãng quên

(NB&CL) Có những cuộc hành trình được đo bằng số ki-lô-mét đã đi, có những công trình được ghi dấu bằng những con số đầu tư hay tốc độ tăng trưởng. Nhưng cũng có những hành trình không thể đo bằng những thước đo thông thường, bởi đích đến của nó không chỉ là một địa điểm, mà là sự trở về của ký ức, của lòng biết ơn và của lương tri. “Chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một hành trình như thế.

Cốt lõi trong bảo vệ bản sắc dân tộc số

Cốt lõi trong bảo vệ bản sắc dân tộc số

(NB&CL) Trong hàng nghìn năm giữ nước của dân tộc Việt Nam, văn hóa luôn là cội rễ và là “vũ khí mềm” đặc biệt để bảo vệ sự tồn tại của dân tộc trước các thế lực xâm lăng. Khi chiến tranh không còn là tiếng súng, mà là cuộc chiến về thông tin, giá trị và biểu tượng, thì văn hóa trở thành tuyến phòng thủ chiến lược. Không gian mạng – một thực thể phi vật lý nhưng có sức ảnh hưởng sâu rộng – đang trở thành mặt trận mới của cuộc đấu tranh giữ nước bằng văn hóa. Trong môi trường đó, việc bảo vệ chủ quyền văn hóa trở nên cấp thiết không kém gì bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Chủ quyền văn hóa trên không gian mạng chính là quyền làm chủ thông tin, giá trị, bản sắc và tâm hồn dân tộc trước làn sóng toàn cầu hóa mạnh mẽ.

Khi hiệu quả của chính quyền được đo bằng chất lượng phục vụ và mức độ thụ hưởng của người dân

Khi hiệu quả của chính quyền được đo bằng chất lượng phục vụ và mức độ thụ hưởng của người dân

(NB&CL) Mỗi giai đoạn phát triển của đất nước đều được đánh dấu bằng những quyết sách mang tính mở đường. Có những quyết sách làm thay đổi cách tổ chức nền kinh tế, có những quyết sách tạo nên bước ngoặt về thể chế và phương thức quản trị. Nhưng cũng có những quyết sách không khởi đầu bằng những công trình quy mô lớn hay mục tiêu tăng trưởng cao, mà bắt đầu từ một câu hỏi rất giản dị: sau tất cả những đổi thay, người dân sẽ sống tốt hơn như thế nào?

Nhà nước pháp quyền không có chỗ cho 'quyền lực ảo' phán xét

Nhà nước pháp quyền không có chỗ cho 'quyền lực ảo' phán xét

(CLO) Một đoạn video chưa đầy một phút. Một dòng trạng thái được chia sẻ hàng nghìn lần. Chỉ sau vài giờ, một con người có thể bị quy kết, bị tẩy chay và bị kết án bởi hàng vạn bình luận, ngay cả khi cơ quan có thẩm quyền còn chưa bắt đầu xác minh sự việc.

Một kỳ thi và bài học về sự trung thực

Một kỳ thi và bài học về sự trung thực

(CLO) Mỗi mùa thi tốt nghiệp trung học phổ thông đều mang theo biết bao kỳ vọng của học sinh, gia đình và toàn xã hội. Sau mười hai năm đèn sách, kỳ thi không chỉ khép lại một chặng đường học tập mà còn mở ra cánh cửa của tương lai. Đó có thể là giảng đường đại học, trường nghề hay hành trình lập nghiệp của mỗi người.

Nền tảng cho khát vọng phát triển đất nước

Nền tảng cho khát vọng phát triển đất nước

(NB&CL) Ngày 2/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1189/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới; đồng thời tạo nền tảng tinh thần vững chắc, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Khi tăng trưởng được đo bằng năng lực thực thi

Khi tăng trưởng được đo bằng năng lực thực thi

(NB&CL) Suốt nhiều năm, “thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn” gần như đã trở thành một nhận định quen thuộc mỗi khi bàn về những lực cản đối với phát triển. Thế nhưng, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6 và Hội nghị trực tuyến với các địa phương đầu tháng 7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra một nhận định khác, ngắn gọn nhưng giàu sức gợi: “Hiện nay, vấn đề cốt tử, cốt lõi là triển khai thực thi. Giai đoạn này, thể chế không còn là điểm nghẽn của điểm nghẽn nữa. Thực thi nhiệm vụ, tổ chức triển khai đang là điểm nghẽn của điểm nghẽn”.

Cỡ chữ bài viết: