Văn hóa – nền móng sâu xa của sức mạnh quốc gia
Nghị quyết 80 không đơn thuần là một nghị quyết chuyên ngành. Đó là sự khẳng định lại một chân lý phát triển đã được lịch sử chứng minh: muốn đi xa, đi vững và đi đúng hướng, một quốc gia không thể chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà phải dựa vào sức mạnh văn hóa – sức mạnh tinh thần của con người và dân tộc.
Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, văn hóa Việt Nam luôn là “thành lũy mềm” nhưng vô cùng bền vững. Chính văn hóa đã giúp dân tộc ta đứng vững trước những biến động khắc nghiệt của lịch sử, giữ gìn bản sắc trong giao lưu, tiếp biến, và tạo nên sức mạnh đoàn kết cộng đồng.
Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn…”. Quan điểm này được xem là kim chỉ nam trong phát triển văn hóa Việt Nam thời kỳ mới. Đó không chỉ là một phát biểu mang tính khái quát, mà là sự đúc kết từ thực tiễn phát triển của đất nước và từ chính trải nghiệm lịch sử của dân tộc Việt Nam.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi các giá trị bị xáo trộn, khi công nghệ và thị trường có thể làm thay đổi nhanh chóng lối sống, hành vi, nhận thức của con người, vai trò “giữ nhịp”, “điều tiết” của văn hóa lại càng trở nên quan trọng. Văn hóa giúp xã hội không rơi vào tình trạng phát triển lệch pha: giàu lên về vật chất nhưng nghèo đi về tinh thần; hội nhập sâu nhưng đánh mất bản sắc.
Vì sao phải ban hành Nghị quyết 80 vào thời điểm này?
Câu hỏi đặt ra là: Tại sao Đảng lại ban hành một nghị quyết riêng, có tầm chiến lược cao về văn hóa vào thời điểm hiện nay?
Câu trả lời nằm ở chính những thách thức của giai đoạn phát triển mới. Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã tích lũy được thế và lực đáng kể. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng truyền thống đang dần chạm tới giới hạn; yêu cầu về phát triển bền vững, bao trùm, lấy con người làm trung tâm ngày càng trở nên cấp thiết. Trong khi đó, không ít biểu hiện xuống cấp về đạo đức xã hội, văn hóa ứng xử, văn hóa công vụ, văn hóa kinh doanh đã và đang đặt ra những cảnh báo nghiêm khắc.
Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Văn hóa, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ, phát triển nhanh mà thiếu nền tảng văn hóa vững chắc thì sẽ không bền. Văn hóa phải đi trước, mở đường, soi sáng cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Tư duy ấy phản ánh một nhận thức rất rõ ràng: đã đến lúc cần một “cú hích” chiến lược để đưa văn hóa trở lại đúng vị trí trung tâm trong tiến trình phát triển quốc gia.
Nghị quyết 80 ra đời vì thế không phải để bổ sung thêm một văn bản, mà để chỉnh lại trục phát triển, bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển con người; giữa hội nhập và giữ gìn bản sắc; giữa đổi mới sáng tạo và hệ giá trị nền tảng của dân tộc.
Những nội dung cốt lõi: Văn hóa là nền tảng, là động lực và là hệ điều tiết
Một điểm nổi bật của Nghị quyết 80-NQ/TW là cách tiếp cận toàn diện và hiện đại. Nghị quyết khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh, là động lực phát triển đất nước và là hệ điều tiết cho quá trình phát triển. Đây là một bước phát triển quan trọng trong tư duy lãnh đạo, quản lý.
Nghị quyết đặt mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến không gian số; phát triển con người Việt Nam toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và trách nhiệm xã hội.
Đáng chú ý, Nghị quyết nhấn mạnh việc phát triển công nghiệp văn hóa, gắn văn hóa với kinh tế sáng tạo, khoa học công nghệ và chuyển đổi số, qua đó biến các giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển thực sự, đồng thời nâng cao sức mạnh mềm và vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
Ở tầm nhìn dài hạn, Nghị quyết hướng tới năm 2045 – thời điểm kỷ niệm 100 năm thành lập nước – với khát vọng xây dựng một nền văn hóa Việt Nam hiện đại, nhân văn, giàu bản sắc; con người Việt Nam có bản lĩnh, có trí tuệ, có khát vọng cống hiến và đủ năng lực hội nhập toàn cầu.
Văn hóa không đứng ngoài chính trị, kinh tế và quản trị quốc gia
Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 80 là văn hóa không đứng ngoài, mà thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đến phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; từ giáo dục, khoa học – công nghệ đến đối ngoại và hội nhập quốc tế – tất cả đều cần được soi chiếu và điều tiết bởi các giá trị văn hóa.
Như cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhiều lần nhấn mạnh và Tổng Bí thư Tô Lâm tái khẳng định, xây dựng Đảng không chỉ là xây dựng về chính trị, tư tưởng, tổ chức, mà còn là xây dựng Đảng về đạo đức. Ở góc độ đó, Nghị quyết 80 chính là sự tiếp nối và cụ thể hóa tư tưởng ấy trong lĩnh vực văn hóa, góp phần tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Đi đến cùng, mục tiêu cao nhất của Nghị quyết 80-NQ/TW không phải là những con số hay chỉ tiêu cứng, mà là xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới. Một con người có lòng yêu nước, có nhân cách, có trách nhiệm xã hội, có năng lực sáng tạo và có bản lĩnh văn hóa vững vàng trước mọi biến động.
Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Văn hóa, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “Mọi chính sách phải hướng tới công chúng, tới cộng đồng, tới từng gia đình, từng khu phố, thôn bản, trường học, cơ quan, doanh nghiệp”. Tức là, mọi chính sách cuối cùng đều phải hướng tới con người, vì con người và do con người. Đây chính là linh hồn của Nghị quyết 80.
Trong thế giới nhiều biến động, khi cạnh tranh không chỉ diễn ra về kinh tế hay công nghệ mà còn về giá trị và bản sắc, một quốc gia chỉ thực sự mạnh khi có nền văn hóa đủ sâu, đủ rộng và đủ bền. Nghị quyết 80 ra đời để vun đắp chính nền tảng ấy, để Việt Nam phát triển nhanh hơn nhưng cũng nhân văn hơn; hội nhập sâu hơn nhưng vẫn là chính mình.
Có thể nói, Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ trả lời câu hỏi phát triển như thế nào, mà quan trọng hơn, trả lời câu hỏi phát triển để làm gì. Và câu trả lời rất rõ: Phát triển để con người Việt Nam được sống tốt hơn, hạnh phúc hơn; để đất nước vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới mà vẫn giữ trọn hồn cốt dân tộc.
