Giáo dục 2026-2035: Chọn đúng điểm nghẽn để bứt tốc

Giai đoạn 2021–2025, “đột phá” giáo dục được nói nhiều nhưng chuyển biến còn chậm vì vướng nút thắt thực thi: Quản trị nặng đầu vào, giải trình mờ, thi cử chi phối dạy - học, năng lực quản trị địa phương và lãnh đạo nhà trường chưa theo kịp, kết nối cung - cầu kỹ năng lỏng, dữ liệu chưa phục vụ quyết định. Bước sang 2026 - 2035, nền tảng thể chế và quyết tâm chính trị tốt hơn, tạo cơ hội bứt tốc.

Nhìn lại giai đoạn 2021 - 2025, “đột phá” trong giáo dục và đào tạo được nhắc đến rất nhiều, chẩn đoán cũng khá đúng bệnh (quản trị nặng đầu vào, can thiệp hành chính, thiếu trách nhiệm giải trình theo kết quả, đứt gãy cung - cầu nhân lực, năng lực lãnh đạo nhà trường chưa theo kịp đổi mới), nhưng chuyển biến “căn bản” vẫn không mạnh như kỳ vọng, dù hệ thống có một số thành tựu hữu hình.

z7549542860958_a2f6c99db02ed3e7fa91598c90e5d0b4.jpg
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ảnh: NVCC

Điểm yếu nằm ở chỗ “đột phá” khi ấy chủ yếu dừng ở tầng chủ trương, còn tầng vận hành vẫn bị ghì bởi cơ chế cũ: Chuẩn và dữ liệu phân mảnh, giải trình nghiêng về thủ tục - chi tiêu hơn là kết quả học tập, thi cử kéo hành vi dạy - học trở lại lối đối phó, và thiếu một “luật chơi” để cái đúng thắng cái tiện.

Ta nói nhiều về đổi mới phương pháp, đổi mới chương trình, tăng tự chủ, gắn đào tạo với thị trường lao động… nhưng động lực và cơ chế thực thi chưa đủ mạnh để biến tuyên ngôn thành thay đổi thường nhật ở lớp học, xưởng thực hành, phòng thí nghiệm và trong cách địa phương phân bổ nguồn lực.

Vì vậy, cải cách dễ rơi vào thế “phong trào”: Nơi quyết liệt thì tiến nhanh, nơi yếu năng lực thì chậm hoặc hình thức; nơi làm thật lại mệt vì biểu mẫu, còn nơi làm khéo báo cáo thì vẫn an toàn.

Chính trong bối cảnh đó, cuối 2025 - đầu 2026 tạo ra một bước chuyển đáng chú ý: Lần đầu các điều kiện thể chế để tái thiết kế hệ thống được đặt lên bàn theo cách đồng bộ hơn, đi kèm ý chí chính trị và chương trình hành động có phân công.

Bộ Chính trị đặt tinh thần “đột phá” theo hướng không coi đó là khẩu hiệu, mà là đổi mới tư duy và hoàn thiện thể chế để tạo động lực và nguồn lực (tinh thần của Nghị quyết 71-NQ/TW).

Chính phủ Việt Nam đặt tinh thần ấy xuống mặt đất bằng chương trình hành động và nhiệm vụ cụ thể, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa tuyên bố và thực thi.

Cùng lúc, nhiều luật then chốt có hiệu lực từ 1/1/2026 tạo một mặt bằng pháp lý thống nhất hơn cho toàn chuỗi giáo dục đào tạo: Chuẩn đầu ra, liên thông trình độ, chuẩn nhà giáo, bảo đảm chất lượng và trách nhiệm giải trình có cơ sở để “đặt lại nền” thay vì mỗi mảng chạy theo một luồng riêng.

dsc03385.jpg
Trách nhiệm giải trình có cơ sở để “đặt lại nền” thay vì mỗi mảng chạy theo một luồng riêng.

Song song, việc thống nhất đầu mối quản lý nhà nước cũng được thể chế hóa trong tổ chức bộ máy và chức năng nhiệm vụ của Bộ Giáo dục và Đào tạo, qua đó hướng đến giảm tình trạng “2 bộ - 2 sở - 2 phòng” từng gây lãng phí hành chính, đầu tư trùng lặp và chồng chéo tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, nền tảng thể chế và sắp xếp tổ chức chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ của “đột phá” giai đoạn 2026 - 2035 là chọn đúng điểm nghẽn và tháo theo cách khả thi, đo được và tránh tác dụng phụ.

Bài học giai đoạn trước cho thấy: Nếu chỉ nhấn “đổi mới chuyên môn” mà không đụng tới “luật chơi” (chuẩn dữ liệu, phân bổ nguồn lực, cơ chế đánh giá, kỷ luật thực thi, trách nhiệm người đứng đầu), thì đổi mới sẽ bị hút trở lại quỹ đạo cũ; nhưng nếu vì sợ phân mảnh mà quay về quản trị vi mô và mệnh lệnh hành chính, thì tự chủ và đổi mới tại cơ sở lại bị nghẹt.

Vì vậy, khi nói đến chuẩn hóa giai đoạn 2026 - 2035, cần “khóa nghĩa” để tránh bị bắt bẻ và tránh biến chuẩn hóa thành lực kéo lùi: Tiến tới chuẩn hóa theo khung, tức thống nhất những “chuẩn chung” tối thiểu (dữ liệu, đầu ra, nhà giáo, kiểm định) để liên thông và giám sát chất lượng, nhưng đồng thời thiết kế các “chuẩn mở” cho phép cập nhật nhanh theo công nghệ và nhu cầu xã hội; khung chuẩn phải được rà soát, cập nhật định kỳ và có cơ chế điều chỉnh nhanh khi thực tiễn đổi khác, để chuẩn hóa trở thành nền cho thích ứng chứ không phải lực “đóng băng” hệ thống.

Trên nền đó, “đột phá” đến 2035 nên tập trung vào ba nút thắt có sức lan tỏa.

Một là chuyển trọng tâm quản trị từ “đúng quy trình” sang “đúng kết quả”, nhưng giải trình theo kết quả phải theo kiểu trung thực: đo tiến bộ chứ không chỉ đo mức đạt, đo công bằng vùng miền, kiểm chứng dữ liệu, và gắn khen thưởng - xử lý với cải thiện thực chất, nếu không sẽ trượt thành KPI hình thức.

Hai là đồng bộ hóa đánh giá - thi cử với mục tiêu năng lực, vì “cửa ải” đánh giá quyết định toàn bộ hành vi dạy - học; nếu đánh giá vẫn thưởng cho học thuộc và luyện mẹo thì mọi lời hứa “dạy học hiện đại” tiếp tục bị triệt tiêu.

Ba là nâng năng lực thực thi: Năng lực quản trị địa phương, năng lực lãnh đạo nhà trường và cơ chế kết nối cung-cầu kỹ năng; phân cấp chỉ hiệu quả khi năng lực tương xứng, còn gắn kết doanh nghiệp chỉ thành thật khi có “đơn hàng kỹ năng”, công nhận kết quả học trong doanh nghiệp và nguồn lực đi theo đơn hàng; đồng thời dữ liệu và chuyển đổi số phải phục vụ quyết định (phân bổ nguồn lực theo bất lợi, cảnh báo sớm bỏ học, bồi dưỡng theo nhu cầu thực, minh bạch chất lượng), chứ không phải số hóa để tăng một lớp hành chính.

Tóm lại, nếu giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy hạn chế lớn nhất của “đột phá” là thiếu cơ chế khiến cái đúng trở thành lợi ích của người làm thật, thì giai đoạn 2026 - 2035 có cơ hội rõ hơn vì hội tụ nền tảng pháp luật, xu hướng thống nhất quản lý nhà nước và ý chí chính trị.

Nhưng cơ hội ấy chỉ trở thành chuyển biến căn bản khi ta chọn đúng nút thắt và tháo bằng “chuẩn hóa theo khung” để vừa liên thông vừa linh hoạt, để chuẩn hóa là nền cho sáng tạo chứ không phải xiềng xích, để tự chủ đi cùng giải trình chứ không phải tự bơi, và để “đột phá” không chỉ là một chu kỳ hô hào mới trên nền quán tính cũ.

Xem thêm

Chỉ thị số 10-CT/TW: Để lý tưởng, đạo đức trở thành hành động

Chỉ thị số 10-CT/TW: Để lý tưởng, đạo đức trở thành hành động

(NB&CL) Trong thời đại người trẻ có thể tiếp cận tri thức chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại, nhưng cũng dễ bị cuốn vào những luồng thông tin sai lệch và cách ứng xử lệch chuẩn, giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống đòi hỏi những cách làm thiết thực hơn. Làm sao để những giá trị được dạy trong nhà trường trở thành bản lĩnh và trách nhiệm trong cuộc sống? Chỉ thị số 10-CT/TW ngày 20/7/2026 của Ban Bí thư về tăng cường giáo dục lý luận chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, ý thức công dân trong hệ thống giáo dục quốc dân đặt ra yêu cầu cấp thiết ấy.

Kỳ 4: Trách nhiệm của "người mở cửa"

Kỳ 4: Trách nhiệm của "người mở cửa"

(CLO) Đòi hỏi người tài phải cam kết đầu ra, phải có sản phẩm đột phá nhưng bộ máy giao việc lại đứng ngoài vòng phán xét, đó là căn bệnh vô cảm của cơ chế đánh giá một chiều. Khi một công trình nghìn tỷ đắp chiếu hay một nhà khoa học dứt áo ra đi, trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy được định lượng bằng thước đo nào? Các quyết sách lịch sử của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV đã tuyên chiến với sự né tránh: Trách nhiệm phải được truy xuất sòng phẳng ở cả hai đầu. Trọng dụng nhân tài không còn là việc chiêu mộ thuần túy mà chính là bản lĩnh chính trị và danh dự của người cầm quyền.

Kỳ 3: Đất dụng võ mới là đất lành

Kỳ 3: Đất dụng võ mới là đất lành

(CLO) Đãi ngộ tài chính vượt khung có thể tạo ra sức hút ban đầu nhưng không bao giờ giữ chân được người tài nếu họ thiếu một mảnh đất thực chiến để vẫy vùng sáng tạo. Hàng chục ngàn công chức, trí thức rời khu vực công cùng những đề án nghìn tỷ đắp chiếu đã để lại bài học đau xót: Với người thực tài, “đất lành” không nằm ở lời hứa đãi ngộ hay chiếc ghế an phận mà nằm ở bài toán xứng tầm, hạ tầng đồng bộ và cơ chế bảo vệ rủi ro. Đột phá của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV chính là việc xác lập “văn hóa trọng dụng” thành một trụ cột độc lập; mở đường cho thể chế dung dưỡng đổi mới sáng tạo, biến môi trường làm việc thực chất thành bệ phóng để nhân tài ở lại cống hiến dài lâu.

Xây dựng văn hóa trong Đảng - Để chuẩn mực trở thành sức mạnh từ bên trong

Xây dựng văn hóa trong Đảng - Để chuẩn mực trở thành sức mạnh từ bên trong

(CLO) Văn hóa trong Đảng không chỉ thể hiện qua đạo đức, tác phong của mỗi cán bộ, đảng viên, mà còn được nhận ra từ cách tổ chức lãnh đạo, cách người có chức vụ sử dụng quyền hạn và cách công việc được giải quyết vì lợi ích chung. Quy định số 19-QĐ/TW đặt yêu cầu xây dựng văn hóa trong Đảng gắn với lý tưởng phát triển đất nước, chuẩn mực đạo đức cách mạng, văn hóa lãnh đạo, văn hóa công vụ và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Điều quan trọng là những yêu cầu ấy phải bước ra khỏi văn bản, trở thành cách nghĩ, cách làm và những chuyển biến người dân có thể cảm nhận trong cuộc sống.

Kỳ 2: Trọng dụng nhân tài: “Tùy tài mà dùng người”

Kỳ 2: Trọng dụng nhân tài: “Tùy tài mà dùng người”

(CLO) Đem chuyên gia đầu ngành đặt vào chiếc ghế hành chính sự vụ, bắt nhà khoa học phải đối thoại bằng ngôn ngữ của tờ trình và quy trình duyệt chi, đó là bi kịch lớn nhất của sự lãng phí chất xám. Khi nấc thang danh vọng trong hệ thống công suốt nhiều năm chỉ có một lối rẽ duy nhất là đường quan lộ, tài năng tất yếu bị mài mòn giữa những cuộc họp hành vụn vặt. Nghị quyết số 30-NQ/TW và Kết luận số 105-KL/TW đã dũng cảm khai thông nhận thức luận: Trọng dụng người tài không đồng nhất với bổ nhiệm chức vụ quản lý; thiết lập “hai làn đường” phát triển song hành và cơ chế khoán việc trao quyền chính là lời giải cho sự thăng hoa của trí tuệ.

Kỳ 1: Gần 80 năm một trăn trở: “Nghe không đến, thấy không khắp”

Kỳ 1: Gần 80 năm một trăn trở: “Nghe không đến, thấy không khắp”

(CLO) Rầm rộ trải thảm đỏ đón người tài nhưng lại lúng túng khi xếp chỗ làm việc; chi đậm ngân sách cho những gói đãi ngộ ban đầu nhưng buông lỏng hoàn toàn khâu tạo dựng môi trường để họ dấn thân dài hạn. Nghịch lý “trọng mời, nhẹ dùng” suốt nhiều năm qua đã biến không ít đề án nhân tài thành những bản báo cáo số lượng hình thức, tô hồng thành tích nhiệm kỳ. 

Đổi mới cách bảo vệ công trình quan trọng về an ninh quốc gia

Hôm nay, Quốc hội thảo luận tại tổ về Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)

(CLO) Hôm nay (25/10), Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI tiếp tục bước sang tuần làm việc thứ 2 với nhiều dự án luật quan trọng. Trong đó, Quốc hội thảo luận ở tổ về Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), Luật An ninh dữ liệu, Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. 

Trọng dụng hiệu quả để chuyển hóa nhân tài thành nguồn lực phát triển

Trọng dụng hiệu quả để chuyển hóa nhân tài thành nguồn lực phát triển

(NB&CL) Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh, nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia. Phát triển, thu hút và trọng dụng nhân tài phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, lấy lợi ích quốc gia, dân tộc và yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ chiến lược làm định hướng cao nhất. Từ tinh thần ấy, Kết luận số 105-KL/TW ngày 15/10/2026 của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững được ban hành, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy của Đảng về nguồn lực con người.

Quy định số 224-QĐ/TW: Làm kinh tế bằng năng lực, không bằng quyền lực

Quy định số 224-QĐ/TW: Làm kinh tế bằng năng lực, không bằng quyền lực

(NB&CL) Một người đảng viên có thể trở thành doanh nhân giỏi, tạo ra sản phẩm có ích, giải quyết việc làm cho người lao động và đóng góp cho ngân sách. Nhưng nếu lợi thế kinh doanh đến từ chức vụ đang nắm giữ, thông tin có được nhờ công vụ hay khả năng chi phối những quyết định quản lý, câu chuyện đã vượt khỏi phạm vi làm giàu thông thường. Khi ấy, điều cần được xem xét không chỉ là khoản lợi nhuận thu về, mà còn là nguồn gốc của lợi thế tạo nên khoản lợi nhuận đó.

Bạo lực học đường: Ai đang làm mỏng đi quyền uy của thầy cô?

Bạo lực học đường: Ai đang làm mỏng đi quyền uy của thầy cô?

(CLO) Vụ nam sinh hành hung cô giáo ngay trên bục giảng tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội, được phản ánh trong hai ngày qua, một lần nữa khiến dư luận bàng hoàng, đồng thời gợi lên câu hỏi không thể né tránh: Vì sao những hành vi xúc phạm, thậm chí bạo lực với thầy cô vẫn xảy ra trong môi trường giáo dục? Đổ hết lỗi cho học sinh là chưa đủ; nhưng nếu chỉ yêu cầu giáo viên phải thấu hiểu, bao dung và đổi mới, chúng ta cũng cần tự hỏi đã làm gì để bảo vệ người đang đứng trên bục giảng.

Phụ nữ Việt Nam: Từ người "giữ lửa" trong gia đình đến người "kiến tạo" trong xã hội

Phụ nữ Việt Nam: Từ người "giữ lửa" trong gia đình đến người "kiến tạo" trong xã hội

(CLO) Bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, phụ nữ Việt Nam không còn chỉ đóng vai trò là hậu phương vững chắc. Vượt qua những định kiến giới cũ kỹ, phụ nữ Việt Nam ngày nay đang tạo nên những bước chuyển mình ngoạn mục từ người "giữ lửa" trong gia đình đến người "kiến tạo" xã hội. Bằng trí tuệ, sự nhạy bén và khát vọng cống hiến mạnh mẽ, những người phụ nữ thời đại mới đang tự tin bước ra thế giới, khẳng định vị thế chủ thể trên mọi lĩnh vực chủ chốt từ chính trị, kinh tế số cho đến ngoại ngữ và khoa học công nghệ.

Phụ nữ Việt Nam phát huy bản lĩnh trong kỷ nguyên mới

Phụ nữ Việt Nam phát huy bản lĩnh trong kỷ nguyên mới

(CLO) Từ những nữ doanh nhân chèo lái tập đoàn nghìn tỷ trong nền kinh tế số, các nhà khoa học nữ sở hữu công trình tầm cỡ quốc tế, cho đến những nữ chiến sĩ mũ nồi xanh kiên cường tại các phái bộ Liên Hợp Quốc... phụ nữ Việt Nam hôm nay đang viết nên một định nghĩa mới về bản lĩnh. Không còn bị trói buộc bởi những định kiến cũ kỹ, họ chủ động làm chủ công nghệ, đón đầu xu thế và tỏa sáng rực rỡ trong kỷ nguyên mới, trở thành động lực thúc đẩy hành trình vươn mình mạnh mẽ của toàn dân tộc.

Kỳ vọng xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ

Kỳ vọng xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ

(NB&CL) Bộ VHTTDL vừa ra mắt “Mạng lưới phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam” và công bố 17 sáng kiến phát triển ngành năm 2026. Mạng lưới được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối các nguồn lực, chia sẻ cơ hội hợp tác và thúc đẩy những sáng kiến mới, góp phần đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế. Hiệu quả của mô hình sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa các định hướng thành chương trình hợp tác cụ thể, đưa ý tưởng thành sản phẩm có giá trị và tạo chỗ đứng trên thị trường trong nước, quốc tế.

Việc đã rõ phải làm ngay

Việc đã rõ phải làm ngay

(NB&CL) Việc đã xác định rõ thì phải bắt tay thực hiện, vướng mắc phải được tháo gỡ, trách nhiệm phải được xác định đến cùng. Từ Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, 3 chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với quá trình tổ chức thực hiện các quyết sách: không để công việc chậm trễ vì né tránh, đùn đẩy, không để những vấn đề đã có hướng giải quyết tiếp tục ách tắc, mà phải tạo chuyển biến thực chất trong từng nhiệm vụ, từng lĩnh vực, để người dân và doanh nghiệp sớm nhận thấy kết quả.

Sau cuộc trở về là một lời hứa

Sau cuộc trở về là một lời hứa

(CLO) 731 liệt sĩ được đưa về nơi an nghỉ sau gần 60 năm. Nhưng sự tri ân không thể khép lại cùng một lễ truy điệu. Điều phải ở lại là lời hứa của những người đang sống: không quên quá khứ và xây dựng một đất nước xứng đáng với sự hy sinh ấy.

Hà Nội đang học cách đi nhanh bằng một cách nghĩ khác

Hà Nội đang học cách đi nhanh bằng một cách nghĩ khác

(NB&CL) Có một Hà Nội rất dễ nhận ra qua những câu chuyện hàng ngày, như tắc đường, mưa xuống là lo ngập, những dự án kéo dài, trường học quá tải... Nhưng nếu chỉ nhìn Thủ đô từ những điều ấy, sẽ khó thấy một chuyển động đang diễn ra khá rõ trong thời gian gần đây: Hà Nội đang thay đổi cách nghĩ về con đường phát triển của chính mình.

Đằng sau sự bùng nổ của các hội nhóm trên mạng xã hội: Ranh giới pháp lý cần được phân định!

Đằng sau sự bùng nổ của các hội nhóm trên mạng xã hội: Ranh giới pháp lý cần được phân định!

(NB&CL) Sự xuất hiện của những hội nhóm mang tên như “Hội những người từng đi tù”, “Hội những người vỡ nợ muốn làm liều” hay gần đây là “Con ghét bố mẹ” đang thu hút sự quan tâm lớn trên mạng xã hội. Đặc biệt, hội nhóm “Con ghét bố mẹ” đã thu hút sự quan tâm khi có hàng trăm nghìn thành viên. Nhiều bài viết chia sẻ những mâu thuẫn, tổn thương trong quan hệ giữa con cái và cha mẹ.

Quy định 220-QĐ/TW: Khi người dám làm được trao cơ hội để cống hiến

Quy định 220-QĐ/TW: Khi người dám làm được trao cơ hội để cống hiến

(NB&CL) Khi nhiều vấn đề mới không thể giải quyết bằng những cách làm cũ, người cán bộ không chỉ cần năng lực và ý tưởng, mà còn cần một môi trường đủ tin cậy để dám quyết định, dám chịu trách nhiệm và được đánh giá công bằng. Quy định 220-QĐ/TW vì thế không chỉ đặt ra cơ chế bảo vệ người dám làm, mà còn gợi mở một yêu cầu lớn hơn, phải biết phát hiện, giao việc, trao quyền và sử dụng đúng những người có năng lực để họ thực sự tạo ra giá trị.

17 Chủ tịch xã ở Quảng Ngãi và câu chuyện 'có mặt' với trách nhiệm

17 Chủ tịch xã ở Quảng Ngãi và câu chuyện 'có mặt' với trách nhiệm

(CLO) Một cuộc họp có thể chỉ kéo dài vài giờ. Nhưng cách một cán bộ tham dự, lắng nghe và xử lý công việc sau đó lại có thể nói nhiều điều về trách nhiệm công vụ. Câu chuyện 17 Chủ tịch UBND xã ở Quảng Ngãi bị phê bình vì không nghiêm túc trong việc tham dự một hội nghị vì thế đáng để nhìn rộng hơn: Có mặt trong một cuộc họp liệu đã đồng nghĩa với có mặt trong công việc?

Cỡ chữ bài viết: